Prawa i obowiązki świadka - Forum Prawne

 

Prawa i obowiązki świadka

Cytat: Napisał/a Anna Malewicz-Procka Obowiązki świadka Obowiązek złożenia zeznań. Na osobie wezwanej w charakterze świadka ciąży prawny obowiązek zeznawania, sankcjonowany stosowaniem środków przymusu procesowego. Obowiązkiem złożenia zeznań objęte są zarówno posiadane przez świadka informacje dowodowe ...



Wróć   Forum Prawne > Pomoc prawna z zakresu prawa publicznego > Prawo karne

Prawo karne - aktualne tematy:


 
07-02-2006, 13:31  
Niuans
Moderator globalny
 
Niuans na Forum Prawnym
 
Posty: 353
Domyślnie Prawa i obowiązki świadka

Cytat:
Napisał/a Anna Malewicz-Procka
Obowiązki świadka

Obowiązek złożenia zeznań.

Na osobie wezwanej w charakterze świadka ciąży prawny obowiązek zeznawania, sankcjonowany stosowaniem środków przymusu procesowego. Obowiązkiem złożenia zeznań objęte są zarówno posiadane przez świadka informacje dowodowe mające znaczenie dla sprawy, jak i dane dotyczące jego tożsamości. Jeżeli świadek bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznań można nałożyć na niego pieniężną karę porządkową (art. 287 § 1 kpk), a w razie uporczywego uchylania się od ich złożenia, czyli gdy kara pieniężna nie poskutkowała, można nałożyć na świadka karę porządkową aresztowania na czas do 30 dni (art. 287 § 2 kpk).

Również obowiązek złożenia zeznań doznaje pewnych ograniczeń, gdyż pewne osoby w ogóle nie mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków na pewne okoliczności. Tak więc nie wolno przesłuchiwać jako świadków (tzw. bezwzględny zakaz dowodowy):
-obrońcy co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę,
-duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi (art. 178 kpk),
-osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy w zakresie ochrony zdrowia psychicznego, na okoliczność przyznania się (wobec nich) przez osobę z zaburzeniami psychicznymi do popełnienia czynu zabronionego (art. 52 ust. o ochronie zdrowia psychicznego z 19.08.1998 roku - Dz.U. Nr 111, poz. 535 z póź. zm..),
-biegłego lub lekarza udzielającego pomocy medycznej oskarżonemu, na okoliczność złożonego przez oskarżonego oświadczenia dotyczącego zarzucanego mu czynu (art. 199 kpk), przy czym gdyby lekarzowi udzielającemu pomocy medycznej towarzyszyła osoba z personelu medycznego (np. pielęgniarka, sanitariusz, kierowca karetki), to zakaz ten obejmuje również te osoby. Natomiast w sytuacji, gdy przy udzielaniu pomocy medycznej oskarżonemu, znalazły się oprócz lekarza osoby postronne, wówczas można je przesłuchać na powyższe okoliczności.

Ponadto istnieje pewna kategoria osób, które mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków, ale tylko przy zachowaniu ściśle określonych warunków. Chodzi tutaj o osoby obowiązane do zachowanie tajemnicy państwowej, służbowej i zawodowej, które mają obowiązek złożenia zeznań na okoliczności objęte tajemnicą po zwolnieniu ich przez uprawniony organ – art. 179 i 180 kpk (tzw. względny zakaz dowodowy).
Obowiązek złożenia zeznań eliminowany jest także w przypadku immunitetów zakrajowości (art. 581 i 582 kpk). W takim wypadku można jedynie zwrócić się do osób korzystających z immunitetów o wyrażenie zgody na złożenie zeznań.
Najbardziej znanym wyjątkiem od obowiązku złożenia zeznań jest tzw. prawo do ochrony złożenia zeznań – art. 182 kpk oraz możliwość zwolnienia świadka od zeznawania – art. 185 kpk.
Swoistym zaś ograniczeniem obowiązku złożenia zeznań – jest unormowanie zawarte w art. 183 kpk, dające świadkowi możliwość uchylenia się od odpowiedzi na pytanie.


Obowiązek mówienia prawdy i niezatajania prawdy.

Zgodnie z art. 233 § 1 kk „Kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.
Warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 233 § 1 kk jest uprzedzenie zeznającego o odpowiedzialności karnej lub odebranie od niego przyrzeczenia.
Świadka należy uprzedzić o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przed rozpoczęciem przesłuchania, przy czym w postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że został pouczony (art. 190 § 2 kpk.), zaś na etapie postępowania sądowego składa przyrzeczenie.

Obowiązek złożenia przyrzeczenia.

Złożenie przyrzeczenia jest obowiązkiem każdego świadka, z wyłączeniem:
-osób, które nie ukończyły lat 17 lat
[świadka – co do którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, że z powodu zaburzeń psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia,
-świadka, który jest osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem stanowiącym przedmiot postępowania albo gdy za to przestępstwo został skazany,
-gdy świadek był prawomocnie skazany za fałszywe zeznania lub oskarżenia.

Przyrzeczenie od świadka może odebrać tylko sąd lub sędzia wyznaczony, z tym, że od odebrania przyrzeczenia można odstąpić, jeśli obecne strony nie sprzeciwiają się temu (art. 187 § 1, 3 kpk).

Obowiązek poddania się oględzinom i badaniom lekarskim.

Zasadą jest, że świadek nie może być zmuszony do poddania się badaniu lekarskiemu, psychologicznemu czy oględzinom ciała bez swojej zgody (art. 192 § 4 kpk). Od tej reguły ustawodawca wprowadza jednak pewne wyjątki.
Po pierwsze, świadek będący pokrzywdzonym nie może sprzeciwiać się oględzinom i badaniom nie połączonym z zabiegiem chirurgicznym lub obserwacją w zakładzie leczniczym, jeżeli karalność czynu zależy od jego zdrowia (art. 192 § 1 kpk).
Przez uzależnienie karalności czynu od stanu zdrowia pokrzywdzonego rozumie się natomiast takie sytuacje, gdy koniecznym staje się ustalenie czy czyn w ogóle miał miejsce, jak i ustalenie elementów stanowiących znamiona danego czynu np. czy naruszenie czynności narządów nastąpiło na okres powyżej czy poniżej dni siedmiu.
Po drugie – jeżeli istnieje wątpliwość co do stanu psychicznego świadka, stanu jego rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania postrzeżeń, sąd lub prokurator może zarządzić przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa a świadek nie może się temu sprzeciwić (art. 192 § 2 kpk).
Jeżeli jednak świadkiem jest osoba, która korzysta z prawa do odmowy złożenia zeznań na podstawie art. 182 § 1 i 2 kpk lub została zwolniona na podstawie art. 185 kpk, to na te badania musi wyrazić swoją zgodę (art. 192 § 3 kpk).

Uprawnienia Świadka

Prawo do odmowy złożenia zeznań.
W obecnym stanie prawnym prawo do odmowy złożenia zeznań przysługuje w dwóch sytuacjach:
1) Po pierwsze – osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań, przy czym prawo to trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia (art. 182 § 1 i 2 kpk.).
Osobą najbliższą – w ujęciu prawnym jest: małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu (art. 115 § 11 kk). Pojęcie osoby pozostającej we wspólnym pożyciu wprawdzie nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, ale w doktrynie przyjmuje się, iż wspólne pożycie oznacza wspólnotę psychiczną, fizyczną, ekonomiczną i trwałość związku – chodzi tutaj zatem o taki związek, który od związku małżeńskiego różni się jedynie brakiem prawnej legalizacji. Prawo do odmowy złożenia zeznań nie będzie zatem przysługiwało osobom w stanie narzeczeństwa, jeśli osoby takie nie pozostają we wspólnym pożyciu, nie będzie również przysługiwało byłemu konkubentowi, chociaż przysługuje byłemu małżonkowi oraz byłym przysposobionym i przysposabiającym.
Prawo do odmowy zeznań przysługuje również świadkowi, który w innej toczącej się sprawie oskarżony jest o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem – art. 182 § 3 kpk. Niekiedy bowiem w procesie karnym może występować przemienność ról procesowych – z tego typu sytuacją będziemy mieli do czynienia, gdy ze sprawy gdzie występuje wielu oskarżonych, część materiałów dotyczących np. jednego z nich zostanie wyłączona do odrębnego postępowania. Wówczas możliwe jest uczynienie go świadkiem w postępowaniu dotyczącym pozostałych oskarżonych. Jednakże taki świadek może skorzystać z prawa do odmowy złożenia zeznań.

Odrębną podstawę do odmowy złożenia zeznań ma osoba, co do której prokurator żąda zobowiązania jej do zwrotu Skarbowi Państwa korzyści odniesionych z przestępstwa innej osoby – art. 416 § 3 kpk.
Prawo do odmowy złożenie zeznań ustanowione jest w interesie samego świadka – chodzi o to aby świadek nie był zmuszony do dostarczania dowodów, czy to przeciwko osobie mu najbliższej (art. 182 § 1 i 2 kpk.), czy to choćby pośrednio przeciwko sobie (182 § 3 i 416 § 3 kpk). Zatem można powiedzieć, że prawo do odmowy złożenia zeznań jest ściśle powiązane ze stosunkiem do określonego oskarżonego (art. 182 § 1 kpk.) lub do określonego przestępstwa (art. 182 § 3 kpk.). Szczególny problem nasuwa się w sytuacji wielości oskarżonych, z których tylko jeden jest osobą najbliższą dla świadka. W takim wypadku świadek może skorzystać z prawa odmowy złożenia zeznań, ale tylko w odniesieniu do oskarżonego będącego dlań osobą najbliższą. Wobec innych oskarżonych w danej sprawie, z którymi w takim stosunku nie pozostaje, ma obowiązek złożenia zeznań.
Decyzja o skorzystaniu z prawa do odmowy złożenia zeznań jest samodzielną decyzją świadka i ani sąd ani prokurator nie jest uprawniony do oceny przyczyn i motywów odmowy zeznań.
Świadka zawsze należy przed rozpoczęciem przesłuchania uprzedzić o treści art. 182 kpk, gdyż brak takiego pouczenia wyklucza ewentualną odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych zeznań (art. 233 § 3 kk).


Prawo do odmowy złożenia zeznań nie jest ograniczone czasowo. Świadek może w każdym czasie skorzystać z tego prawa, przy czym w zależności od momentu, w którym to uczyni powstają różne konsekwencje procesowe. Zgodnie z art. 186 kpk „Jeżeli osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznania albo zwolniona od tego na podstawie art. 185 oświadczy nie później niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania na rozprawie przed sądem I instancji, że chce z tego prawa skorzystać, poprzednio złożone zeznanie tej osoby nie może służyć za dowód ani być odtworzone” . Gdyby zatem świadek złożył zeznanie w postępowaniu przygotowawczym, a następnie – nie później niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania na rozprawie przed sądem I instancji – oświadczył, iż korzysta z prawa do odmowy złożenia zeznań, jego uprzednio złożone zeznania nie mogą być w ogóle wykorzystane ani odtworzone. Inaczej mówiąc, niedopuszczalne jest dokonywanie na ich podstawie ustaleń faktycznych.
Świadek uprawniony do odmowy złożenia zeznań na podstawie art. 182 § 1 kpk może jednak korzystać z tego prawa także po rozpoczęciu pierwszego zeznania na rozprawie przed sądem I instancji z tym, że w razie złożenia takiego oświadczenia po tym terminie poprzednio złożone zeznania tego świadka mogą służyć za dowód i być odtwarzane (OSNKW 2001, z. 3-4).
Niezależnie natomiast od powyższego, sporządzone w postępowaniu karnym protokoły oględzin ciała podlegają ujawnieniu na rozprawie choćby osoba poddana oględzinom odmówiła wyjaśnień lub zeznań albo została z nich zwolniona na podstawie art. 182 lub art. 185 (art. 186 § 2 kpk.).
2) Po drugie – prawo do odmowy złożenia zeznań przysługuje świadkowi, który ma obowiązek zachowania tajemnicy państwowej (art. 179 kpk.) oraz tajemnicy zawodowej, służbowej lub funkcyjnej (art. 180 kpk.).
Tajemnicą Państwową – jest informacja niejawna określona w wykazie rodzajów informacji niejawnych, której nieuprawnione ujawnienie może spowodować istotne zagrożenia dla podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej w szczególności dla niepodległości państwa lub nienaruszalności terytorium, interesów obronności, bezpieczeństwa państwa i obywateli albo narazić te interesy na co najmniej poważną szkodę (art. 2 ust. z dn. 22.01.1999 roku o ochronie informacji niejawnych).

Zgodnie z art. 179 § 1 kpk – Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej mogą być przesłuchane co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, tylko po zwolnieniu tych osób od obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawniony organ przełożony.
O zwolnienie takie do właściwego naczelnego organu administracji rządowej może wystąpić sąd lub prokurator, z tym że zwolnienia można odmówić jedynie gdyby złożenie zeznania mogło wyrządzić poważną szkodę państwu (art. 179 § 2 i 3 kpk). Przesłuchanie świadka na okoliczności objęte tajemnicą państwową – po uzyskaniu zwolnienia następuje z wyłączeniem jawności (art. 181 kpk). Z kolei osoby obowiązane do zachowania tajemnicy służbowej lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy (art. 180 § 1 kpk).
Możliwość wnoszenia o zwolnienie od obowiązku złożenia zeznań z uwagi na szczególnie bliski stosunek osobisty łączący świadka z oskarżonym.

Można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym, jeśli osoba taka wnosi o zwolnienie – art. 185 kpk.

Szczególnie bliski stosunek osobisty to istniejąca między świadkiem a oskarżonym silna więź uczuciowa, np. osoby w stanie narzeczeństwa, czy pozostające we wspólnym pożyciu osoby tej samej płci.

Zwolnienie świadka od złożenia zeznań lub odpowiedzi na pytanie pozostaje w gestii organu procesowego, przy czym konieczna jest tutaj inicjatywa świadka. Świadek musi uprawdopodobnić fakt pozostania z oskarżonym w stosunku uzasadniającym zwolnienie od składania zeznań.
Możliwość uchylenia się od odpowiedzi na pytanie.
Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub wykroczenie (art. 183 § 1 kpk).

Świadek może żądać aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą (art. 183 § 2 kpk).

Ustawodawca chroni świadka dając mu możliwość uchylenia się od odpowiedzi na pytanie w sytuacji gdyby udzielenie takiej odpowiedzi mogło rodzić niebezpieczeństwo pociągnięcia świadka lub osoby dla niego najbliższej do odpowiedzialności karnej. Świadek nie ma obowiązku wyjaśniania dlaczego odmawia odpowiedzi.

Myślą przewodnią takiego unormowania jest to, iż nie należy nikogo stawiać w sytuacji przymusowej w której musi albo kłamać albo obciążać siebie czy osobę mu najbliższą, na odpowiedzialność karną. Niemniej jednak powyższe unormowanie nie uprawnia świadka do całkowitej odmowy złożenia zeznań.

Ponadto gdyby treść zeznań świadka mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dlań najbliższą, jest on uprawniony do żądania by przesłuchano go z wyłączeniem jawności.
Pojęcie „hańby” odnosi się do takich okoliczności, które przynoszą poczucie wstydu, ujmy, poniżenia, a dotyczą spraw osobistych i intymnych.
O uprawnieniach przewidzianych w art. 183 kpk uprzedza się świadka jedynie jeżeli ujawnia się okoliczności objęte tymi przepisami – art. 191 § 3 kpk.

Prawo zastrzeżenia danych dotyczących miejsca zamieszkania świadka.

Jeśli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec świadka lub osoby najbliższej w związku z jego czynnościami może on zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu. Pisma procesowe doręcza się wówczas do instytucji, w której świadek jest zatrudniony lub na inny wskazany przez niego adres (art. 191 § 2 kpk).

O zastrzeżeniu danych decyduje tu sam świadek, przy czym musi on jednocześnie uprawdopodobnić tę uzasadnioną obawę, o której mowa w powyższym przepisie. Organ procesowy, który sam dostrzega uzasadnioną obawę wskazaną w art. 191 § 3 kpk, powinien pouczyć świadka o możliwości zastrzeżenia danych dotyczących miejsca jego zamieszkania.

Obawa użycia przemocy czy groźby bezprawnej musi być zawsze uzasadniona, a więc realna i konkretna. Taka obawa może wynikać z charakteru czynu odnośnie, którego świadek ma zeznawać czy też osób, co do których będzie zeznawał.

Użycie przemocy czy groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka skutkuje odpowiedzialności karną – art. 245 kk „Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela albo oskarżonego lub w związku z tym narusz jego nietykalność cielesną podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat”.
Źródło
Niuans jest off-line  
23-11-2007, 21:48  
atmosphere
Moderator w spoczynku
 
atmosphere na Forum Prawnym
 
Posty: 2.531
Domyślnie

Przepis prawny:
art.182 KPK
§ 1. Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań.
§ 2. Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.
§ 3. Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się
sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.


Cytat:
Jeżeli osoba najbliższa dla podejrzanego, przesłuchiwana w postępowaniu przygotowawczym, złożyła zeznania nie będąc pouczona o prawie do odmowy ich złożenia, ale następnie pouczona, w postępowaniu przed sądem, o treści art. 182 § 1 k.p.k. nie korzysta z tego prawa i decyduje się na składanie zeznań, to konsekwencją tego jest także możliwość odczytania, w razie rozbieżności między obecnymi a poprzednimi oświadczeniami dowodowymi tej osoby, protokołu jej przesłuchania i z postępowania przygotowawczego, dla wyjaśnienia tych różnic. III KK 297/05


Cytat:
Jeżeli osoba najbliższa dla podejrzanego, przesłuchiwana w postępowaniu przygotowawczym, złożyła zeznania nie będąc pouczona o prawie do odmowy ich złożenia, ale następnie pouczona, w postępowaniu przed sądem, o treści art. 182 § 1 k.p.k. nie korzysta z tego prawa i decyduje się na składanie zeznań, to konsekwencją tego jest także możliwość odczytania, w razie rozbieżności między obecnymi a poprzednimi oświadczeniami dowodowymi tej osoby, protokołu jej przesłuchania i z postępowania przygotowawczego, dla wyjaśnienia tych różnic. III KK 297/05


Cytat:
W sytuacji gdy świadek pouczony o treści uprawnień przysługujących mu na podstawie m.in. art. 182 k.p.k., nie oświadcza, że korzysta z tego prawa, ale przystępuje do składania zeznań, to brak takiego oświadczenia nie stanowi obrazy art. 191 § 2 k.p.k. III KK 195/05


Cytat:
Skorzystanie przez świadka z prawa odmowy zeznań (art. 182 § 1 k.p.k.) może nastąpić także przez złożenie oświadczenia (art. 186 § 1 k.p.k.) na piśmie. I KZP 22/06
atmosphere jest off-line  
23-11-2007, 22:18  
atmosphere
Moderator w spoczynku
 
atmosphere na Forum Prawnym
 
Posty: 2.531
Domyślnie

Cytat:
Prawo odmowy zeznań, określone w art. 182 § 1 k.p.k., przysługuje każdemu świadkowi, a więc także małoletniemu. I KZP 48/02


Cytat:
Protokoły zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym przez świadka określonego w art. 182 § 1 k.p.k. mogą być odczytane na rozprawie na podstawie art. 391 § 1 k.p.k., jeżeli świadkowi nie można doręczyć wezwania. II KKN 314/01
atmosphere jest off-line  
Linki sponsorowane
Zamknięty temat

Prawo karne - Podobne wątki na Forum Prawnym
Wątek
§ prawa świadka - Witam. Mam pytanie do osób znających temat. Otóż jakiś czas temu (grudzień 2009 ) zostałem wezwany przez policję jako świadek w sprawie oszustwa na...
§ Prawa świadka na przesłuchaniu przez Policję - Witam wszystkich. Szukałem, ale nie znalazłem odpowiedzi na nurtujące mnie pytanie: Otóż zadwonił do mnie dzisiaj dzielnicowy (mam z nim kontakt...
§ prawa i obowiązki świadka w sądzie pracy - Razem z bratem pracowaliśmy w jednej firmie. Niedawno brat został zwolniony z pracy dyscyplinarnie za alkohol. Postanowił się odwołać do sądu pracy i...
§ Gorąca prośba: Jakie są obowiązki świadka wypadku? - Mam do wykonania zadanie na bhp dotyczace obowiazkow świadka wypadku, przynajmniej na 1,5 strone niestety jedyne co moge znalezdz to to ze musi...
§ Świadek - obowiązki i prawa - Witam Szanownych Forumowiczów, Byłbym wdzięczny za poradę w następującej kwestii: 1. Dostałem wezwanie jako świadek w sprawie dotyczącej mojej...
§ Moje prawa - (podobno) jako świadka - W grudniu 2006 roku złożyłam zawiadomienie do prokuratury o popełnieniu przestępstwa z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego. Sprawa dotyczyła...


Czasy w strefie GMT +1. Teraz jest 14:51.