Ułaskawienie - Forum Prawne

 

Ułaskawienie

Marcin Jachimowicz- Prokuratura Okręgowa w Zielonej Górze UŁASKAWIENIE I. Postępowanie w przedmiocie ułaskawienia to integralna część procesu karnego. Ułaskawienie to indywidualny akt łaski, skierowany do przestępcy ad personam, który zgodnie z art. 139 Konstytucji RP ...



Wróć   Forum Prawne > Pomoc prawna z zakresu prawa publicznego > Prawo karne

Prawo karne - aktualne tematy:

  • § 0.12 ml Zabrane prawo jazdy
    Witam 6 kwietnia o godzinie 2:10 ( w nocy) wracając do domu zatrzymała mnie policja do kontroli. Miałem Dmuchnąć w...
  • § Przeszukanie domu na podstawie...
    Witam, Piszę na prośbę znajomych mi osób, które miały nieprzyjemne doświadczenie polegające na tym, że do domu...
  • § Praktyczne podpowiedzi dot. po...
    Jestem studentem 3 roku prawa, a także jestem członkiem Studenckiego Koła Porad Prawnych i o ile radzę sobie w...

 
12-09-2006, 09:07  
Niuans
Moderator globalny
 
Niuans na Forum Prawnym
 
Posty: 351
Domyślnie Ułaskawienie

Marcin Jachimowicz- Prokuratura Okręgowa w Zielonej Górze


UŁASKAWIENIE


I. Postępowanie w przedmiocie ułaskawienia to integralna część procesu karnego.

Ułaskawienie to indywidualny akt łaski, skierowany do przestępcy ad personam, który zgodnie z art. 139 Konstytucji RP przysługuje Prezydentowi RP. Wskazany przepis ustawy zasadniczej wyłącza możliwość zastosowania prawa łaski w stosunku do osób skazanych wyrokami Trybunału Stanu, co jest konsekwencją tak politycznego charakteru urzędu Prezydenta RP, jak i tego samego rodzaju spraw, które rozpoznawane są przez Trybunał Stanu.
Ułaskawianie ma służyć przede wszystkim temu, aby orzeczona i wykonana kara nie była niesprawiedliwa, niehumanitarna oraz nieracjonalna. Akt łaski musi ustanawiać pewne korzystne dla skazanego zmiany skutków prawnych wyroku.
Z racji swej istoty akt łaski powinien być stosowany tylko wtedy, gdy wymagają tego względy humanizmu i sprawiedliwości, a nie można im zadośćuczynić w drodze postępowania sądowego. Pamiętać należy, że celem postępowania ułaskawieniowego nie jest korygowanie prawnych, czy też faktycznych błędów prawomocnych orzeczeń sądowych, jest to bowiem zadaniem nadzwyczajnych środków odwoławczych (kasacja, wznowienie postępowania); akt łaski jest jednak szczególną formą ingerencji Państwa w fazę wykonywania wyroku.
Wobec tak skąpej regulacji konstytucyjnej, brak bowiem w ustawie zasadniczej określenia sposobu korzystania z tegoż prawa, jak i jego granic, szczegółowe uregulowanie tej kwestii znalazło swoje miejsce w rozdziale 59 k.p.k.


II. K.p.k. przewiduje dwa rodzaje postępowania ułaskawieniowego:
postępowanie na podstawie prośby o ułaskawienie,
postępowanie z urzędu.
W pierwszym spośród wskazanych wariantów postępowanie
ułaskawieniowe rozpoczyna się z chwilą złożenia prośby o ułaskawienie Przepisy ustawy procesowej nie określają, do którego organu należy wnieść prośbę o ułaskawienie. Wobec braku szczegółowej regulacji w tym zakresie z treści rozdziału 59 k.p.k. wyciągnąć należy wniosek, iż prośba taka może być skierowana do każdego z organów wskazanych w tym rozdziale, z których każdy uprawniony jest do podejmowania czynności w przedmiocie ułaskawienia. Prośbę taką skierować można zarówno do Prezydenta RP, jak i Prokuratora Generalnego oraz sądu, który rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji. Organy te decydują o dalszym biegu postępowania ułaskawieniowego. Nie można również wykluczyć sytuacji, że prośba o ułaskawienie skazanego zostanie wniesiona do jednostki organizacyjnej prokuratury. W ostatnim spośród wskazanych przypadków, jeżeli z treści wniesionego pisma wynika, iż zawiera ono prośbę o ułaskawienie, prokurator, stosownie do treści § 282 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. Regulamin urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (dalej zwany regulaminem) przesyła je do właściwego sądu pierwszej instancji, celem wdrożenia postępowania, w trybie, o którym mowa w art. 561 k.p.k.
Podmiotami uprawnionymi do złożenia prośby o ułaskawenie są: skazany, osoba uprawniona do składania na jego korzyść środków odwoławczych (obrońca, prokurator – stosownie do treści art. 425 § 4 k.p.k., przedstawiciel ustawowy nieletniego lub ubezwłasnowolnionego, a także osoba, pod której pieczą osoby te pozostają – art. 76 k.p.k.), krewni w linii prostej, przysposabiający lub przysposobiony, rodzeństwo oraz małżonek skazanego, a także osoba, z którą skazany pozostaje we wspólnym pożyciu. Krąg osób wyposażonych przez ustawodawcę w legitymację do złożenia prośby o ułaskawienie jest szeroki, ale i wyczerpujący zarazem. Określając katalog osób uprawnionych do wniesienia prośby o ułaskawienie ustrojodawca nie odwołał się do pojęcia osoby najbliższej, o której mowa w art. 115 § 11 k.k., nie wszystkie bowiem spośród wymienionych tam osób wyposażone zostały w legitymację czynną do wniesienia takiej prośby, a mogą ją złożyć także osoby nie należące do kręgu osób najbliższych. W razie złożenia prośby o ułaskawenie przez osobę inną niż którakolwiek z wyżej wymienionych sąd, na podstawie art. 560 § 2 k.p.k., pozostawi ją bez rozpoznania. Każdy spośród wskazanych podmiotów wyposażony jest w prawo samodzielnego wniesienia prośby o ułaskawienie, co w konsekwencji spowodować może wpłynięcie kilku próśb o ułaskawienie tego samego skazanego, które pochodzić będą od różnych osób. W tej sytuacji, z uwagi na łączność podmiotową, prośby te powinny być rozpatrzone łącznie.
Legitymacja do zainicjowania postępowania w przedmiocie ułaskawienia nie przysługuje sądowi, a także administracji zakładu karnego. Podmioty te mogą zasygnalizować potrzebę wystąpienia z prośbą o ułaskawienie prokuratorowi, bądź też wystąpić do Prokuratora Generalnego o wszczęcie tego rodzaju postępowania z urzędu, bądź też wystąpić do Prezydenta RP o skorzystanie z prawa łaski z urzędu.
K.p.k. nie precyzuje żadnych szczególnych warunków formalnych, jakim powinna odpowiadać prośba o ułaskawienie. Stąd też znajdują tutaj odpowiednie zastosowanie ogólne wymogi dotyczące pism procesowych. Prośba o ułaskawienie, stosownie do treści art. 119 § 1 k.p.k., powinna zawierać:
- oznaczenie organu, do którego jest skierowana oraz sprawy, której dotyczy,
- oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo,
- treść prośby wraz z uzasadnieniem,
- datę i podpis osoby składającej prośbę; za osobę, która nie może się podpisać prośbę podpisuje osoba przez nią upoważniona ze wskazaniem przyczyny niezłożenia podpisu przez osobę wnoszącą takie pismo procesowe (art. 119 § 2 k.p.k.).
Składający prośbę o ułaskawienie powinien wskazać swój stosunek do skazanego w celu umożliwienia oceny czy jest osobą uprawnioną do złożenia takiego wniosku (art. 119 § 1 pkt 2 k.p.k.), a nadto wskazać czego się domaga, a więc w jakiej formie miałoby nastąpić ułaskawienie skazanego (art. 119 § 1 pkt 3 k.k.) .
Jeżeli prośba o ułaskawienie nie odpowiada warunkom formalnym, a brak jest tego rodzaju, że nie może ona otrzymać biegu sąd wzywa osobę, która wniosła to pismo procesowe do usunięcia braku w terminie 7 dni (art. 120 § 1 k.p.k.). W razie uzupełnienia braku we wskazanym powyżej terminie, prośba o ułaskawienie wywołuje skutki od dnia jej wniesienia. Jeżeli natomiast braki nie zostaną we wskazanym terminie uzupełnione, prośbę taką uważa się za bezskuteczną, o czym należy pouczyć wnoszącego to pismo procesowe przy doręczeniu wezwania do usunięcia braków formalnych prośby (art. 120 § 2 k.p.k.).
Wniesienie takiego pisma procesowego inicjuje z urzędu postępowanie w przedmiocie ułaskawienia bez potrzeby wydawania w tym przedmiocie odrębnego postanowienia. Wszczęcie postępowania ułaskawieniowego następuje przez podjęcie czynności procesowych przez sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Nie sposób za wszczęcie postępowania w przedmiocie ułaskawienia uznać przekazania prośby o ułaskawienie pierwotnie wniesionej do Prezydenta RP bądź Prokuratora Generalnego, czy też prokuratora sądowi pierwszej instancji – jest to bowiem czynność materialno - techniczna.
Wydania postanowienia wymaga natomiast pozostawienie prośby o ułaskawienie bez rozpoznania. Takie orzeczenie sąd wydaje w dwóch przypadkach określonych w art. 560 § 2 k.p.k., gdy prośba o ułaskawienie została wniesiona przez osobę nieuprawnioną lub gdy jest niedopuszczalna z mocy ustawy. Za prośbę niedopuszczalną z mocy ustawy, mimo braku kodeksowej regulacji w tym zakresie, uznać należy prośbę o ułaskawienie od orzeczenia Trybunału Stanu, prośbę od nieprawomocnego orzeczenia, czy też prośbę dotyczącą cywilnoprawnych skutków skazania (art. 560 § 2 k.p.k.). Bez rozpoznania sąd może pozostawić również prośbę o ułaskawienie, która wniesiona została przed upływem roku od negatywnego załatwienia poprzedniej prośby (art. 566 k.p.k.). W tym ostatnim przypadku pozostawienie prośby bez rozpoznania ma charakter fakultatywny, w odróżnieniu od wyżej wskazanych sytuacji, kiedy jest to obligatoryjne. Postanowienie o pozostawieniu prośby o ułaskawienie bez rozpoznania podejmuje tylko sąd, kompetencje w tym zakresie nie przysługują Prezydentowi RP oraz Prokuratorowi Generalnemu.
Postanowienie o pozostawieniu prośby o ułaskawianie bez rozpoznania nie zamyka drogi do wydania wyroku, w rozumieniu art. 459 § 1 k.p.k., przeto uznać należy je za niezaskarżalne.
Art. 560 § 3 k.p.k. przewiduje możliwości cofnięcia prośby o ułaskawienie, choć ustawa procesowa nie określa procesowych skutków cofnięcia takiej prośby. W przypadku cofnięcia prośby o ułaskawienie brak możliwości dalszego procesowania w przedmiocie ułaskawienia. Z tego też względu postępowanie ułaskawienowe po skutecznym cofnięciu prośby powinno zostać umorzone. O skutecznym cofnięciu prośby można mówić wówczas, gdy została ona cofnięta przez osobę, która ją wniosła i gdy nastąpiło to przed jej rozpoznaniem, a więc uprawomocnieniem się orzeczenia kończącego postępowanie uregulowane w rozdziale 59 k.p.k..
Sąd, do którego wpłynęła prośba o ułaskawenie powinien ją rozpoznać w ciągu 2 miesięcy od daty jej otrzymania (art. 561 § 2 k.p.k.). Termin, o którym mowa we wskazanym przepisie jest terminem instrukcyjnym, stąd jego niedotrzymanie nie powoduje bezskuteczności wydanej opinii, ani też wadliwości formalnej tego orzeczenia. Prezes sądu, do którego wpłynęła prośba o ułaskawienie wyznacza w tej sprawie posiedzenie, nie podejmując poza ewentualnym wezwaniem wnoszącego do usunięcia braków formalnych tego pisma procesowego żadnych innych decyzji w tym przedmiocie. Kontrola warunków dopuszczalności takiej prośby należy do sądu, co wynika z treści art. 561 § 2 k.p.k.
Rozpoznając prośbę o ułaskawienie sąd pierwszej instancji może:
pozostawić ją bez rozpoznania (art. 560 § 2 k.p.k.),
nadać jej dalszy bieg i wydać opinię pozytywną (art. 564 § 1 k.p.k.),
stwierdzić brak podstaw do wydania opinii pozytywnej i pozostawić prośbę bez dalszego biegu (art. 564 § 2 k.p.k.).
Sąd rozpoznaje sprawy o ułaskawienie w takim samym składzie w jakim wydał wyrok skazujący. Sformułowanie „w takim samym składzie” należy interpretować jako dyrektywę orzekania w składzie analogicznym co do liczby zasiadających w składzie orzekającym sędziów i ewentualnie ławników. Dyrektywa formowania składu personalnie takiego samego powinna być przestrzegana w miarę możliwości. Dałoby to bowiem możność najtrafniejszego rozpoznania prośby. Nie zawsze jednak możliwe jest utworzenie, do tego rodzaju spraw, składu personalnie takiego samego, częstokroć bowiem od czasu orzekania do momentu rozpoznania prośby o ułaskawienie upływa długi okres czasu. Funkcja ławników zaś ma charakter kadencyjny, sędziowie natomiast przechodzą w stan spoczynku.
Dyrektywa tworzenia składu tego samego, a jeżeli to nie jest możliwe, takiego samego odnosi się zarówno do sądu pierwszej instancji, jak i sądu odwoławczego, o ile oczywiście ten ostatni orzekał w sprawie.
Zasada powyższa nie obowiązuje w sytuacji, gdy sąd orzekał jednoosobowo. W takim wypadku prośbę o ułaskawienie sąd rozpoznaje ex lege w powiększonym składzie, to jest jednego sędziego i dwóch ławników. Zgodnie z zaleceniem, o którym mowa w art. 562 § 1 k.p.k., przewodniczącym składu orzekającego powinien być, o ile jest to możliwe, ten sam sędzia, który wydał wyrok skazujący.
Orzekanie w składzie ławniczym, o którym mowa w przepisie art. 562 § 2 k.p.k., nie odnosi się do sądu odwoławczego, który orzekał w składzie jednoosobowym w postępowaniu uproszczonym (art. 476 § 1 zd. 2 k.p.k.). W tej sytuacji sąd odwoławczy orzekać powinien w składzie zawodowy, albowiem sąd odwoławczy nigdy nie orzeka w składzie z udziałem ławników.
Rozpoznając prośbę o ułaskawianie sąd bierze pod uwagę m.in. zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiar wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego, jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem oraz inne szczególne wydarzenia jakie nastąpiły po wydaniu wyroku (m. in. stopień resocjalizacji skazanego, jego wiek, upływ czasu od popełnienia przestępstwa). Wskazane okoliczności, wymienione w art. 563 k.p.k., mają charakter przykładowy, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę zwrot „w szczególności”. Najistotniejsze znaczenie przy opiniowaniu prośby o ułaskawienie mają te okoliczności, które miały miejsce po uprawomocnieniu się wyroku skazującego, nie były one bowiem brane przez sąd pod uwagę przy ferowaniu wyroku. Wśród okoliczności, które sąd winien wziąć pod uwagę przy opiniowaniu prośby o ułaskawienie wymienić można również zachowanie się skazanego w okresie odbywania kary i osiągnięty stopień resocjalizacji, wiek skazanego, jak również znaczny upływ czasu od popełnienia przestępstwa, i opartą na tej podstawie pozytywną prognozę kryminologiczną, warunki materialne sprawcy, a nadto – na tym tle – stopień dolegliwości kary dla samego skazanego, jak i osób pozostających na jego utrzymaniu, czy zasługi skazanego dla społeczeństwa. W literaturze niejednokrotnie wskazuje się, że z prawa łaski powinny korzystać w szczególności osoby w podeszłym wieku, matki wychowujące dzieci, jedyni żywiciele rodzin, osoby dotknięte ciężkim schorzeniem, bądź wypadkiem losowym, jak również osoby posiadające liczne potomstwo, czy też młodociani, których tryb życia po popełnieniu przestępstwa uzasadnia przypuszczenie, że pomimo niewykonywania kary będą w przyszłości przestrzegać zasad współżycia społecznego oraz porządku prawnego.
Sąd, do którego wpłynęła prośba o ułaskawienie opiniuje taką prośbę na posiedzeniu, w którym prokurator bierze udział na zasadach ogólnych, określonych w art. 96 § 1 k.p.k. (§ 273 ust. 1 regulaminu stanowi wyraźnie, iż prokurator powinien brać udział w posiedzeniach sądu, tak pierwszej instancji, jak i sądu odwoławczego, jeżeli procedują one w przedmiocie ułaskawienia), sam zainteresowany zaś wyposażony jest w czynną legitymację do składania wniosków na piśmie (art. 96 § 2 k.p.k.). Strony postępowania w przedmiocie ułaskawiania mogą wziąć udział w posiedzeniu, jeśli się stawią, co oznacza, że nie ma potrzeby zawiadamiania ich o terminie tego posiedzenia.
W posiedzeniu sądu przedmiotem, którego jest wydanie opinii w przedmiocie ułaskawienia szczególna pozycję zajmuje prokurator. Na tym uczestniku procesu karnego spoczywa bowiem obowiązek czuwania, aby okoliczności wskazane w art. 563 k.p.k. zostały należycie wyjaśnione oraz poparte dowodami. Uczestniczący w takim posiedzeniu sądowym prokurator powinien zwrócić szczególna uwagę na następujące kwestie: 1) czy wskazane w prośbie o ułaskawienie, a powstałe po wydaniu wyroku zdarzenia zostały należycie udokumentowane, 2) czy zebrano dokumenty dotyczące zachowania się skazanego po wydaniu wyroku, a zwłaszcza: aktualny wywiad środowiskowy, opinie z miejsca pracy, aktualne dane o karalności, opinie o zachowaniu się skazanego w zakładzie karnym w okresie odbywania kary pozbawienia wolności, dowody dotyczące zapłaty orzeczonej grzywny, nawiązki, opłat oraz kosztów sądowych, dane o naprawieniu szkody bądź zadośćuczynieniu. Powyższe obowiązki, wynikają z treści § 282 ust. 2 regulaminu.
Opiniując prośbę o ułaskawienie sąd orzekający w tym przedmiocie może w celu sprawdzenia okoliczności istotnych dla wydania opinii podjąć, w oparciu o art. 97 k.p.k., czynności sprawdzające i w tym trybie m.in. zasięgnąć opinii o skazanym w zakładach karnych, w których odbywał on bądź też odbywa karę pozbawienia wolności, zasięgać informacji o stanie jego zdrowia, zmianach w sytuacji rodzinnej bądź osobistej.
Opinia wydana przez sąd ma postać postanowienia, co wynika z treści art. 93 § 1 k.p.k., które musi być podpisane przez wszystkie osoby, które brały udział w jego wydaniu (art. 113 k.p.k.). Członek składu orzekającego, który został przegłosowany może złożyć zdanie odrębne, podając w jakiej części i w jakim zakresie nie zgadza się z wydanym orzeczeniem (art. 114 § 1 k.p.k.).
Jeżeli w postępowaniu ułaskawieniowym orzekał tylko sąd pierwszej instancji i nie wydał on opinii pozytywnej – postępowanie w tym przedmiocie nie ma dalszego biegu.
W razie wydania opinii pozytywnej sąd przesyła Prokuratorowi Generalnemu swoją pozytywną opinię co czyni postanowieniem wraz z aktami sprawy lub niezbędnymi ich częściami.
Zarówno postanowienie o przekazaniu sprawy wraz z opinią Prokuratorowi Generalnemu jeśli opinia jest pozytywna, jak i postanowienie o pozostawieniu prośby bez dalszego biegu, w razie wydania opinii negatywnej jest niezaskarżalne – orzeczenia te bowiem nie zamykają drogi do wydania wyroku (art. 459 § 1 k.p.k.).
W sytuacji, gdy prośbę o ułaskawienie rozpoznaje również sąd odwoławczy (co ma miejsce gdy i on orzekał w sprawie, w której wydano wyrok skazujący), wówczas sąd pierwszej instancji przesyła mu akta sprawy lub niezbędne do rozpoznania prośby o ułaskawienie jej części wraz ze swoją opinią. Opiniując pozytywnie prośbę o ułaskawienie sąd wydaje również odrębne postanowienie o nadaniu jej dalszego biegu – przekazaniu sądowi drugiej instancji, o ile ten ostatni orzekał w sprawie.
Sąd odwoławczy pozostawia prośbę o ułaskawienie bez dalszego biegu tylko wówczas, gdy zarówno on, jak i sąd pierwszej instancji wydał opinię negatywną. Pozostawienie prośby o ułaskawienie bez dalszego biegu następuje w formie postanowienia, którego treść może być zawarta w tym samym postanowieniu co opinia. Wydanie takiego orzeczenia skutkuje nieprzedstawieniem prośby o ułaskawienie Prezydentowi RP w celu wypowiedzenia czy skorzysta z prawa łaski, co jest równoznaczne z odmową ułaskawienia.
Do opinii negatywnej prawo wglądu mają wszystkie osoby posiadające czynną legitymację do wniesienia prośby o ułaskawienie, nie jest natomiast dostępna dla tych podmiotów opinia pozytywna.
Gdy przynajmniej jedna spośród wydanych przez sądy opinii jest opinią pozytywną sąd odwoławczy przekazuje akta sprawy lub niezbędne ich części wraz z wydanymi opiniami Prokuratorowi Generalnemu.
Taką prośbę Prokurator Generalny przedstawia następnie Prezydentowi RP, gdy choćby jeden spośród sądów, które orzekały w sprawie zaopiniował ją pozytywnie, wraz ze swoim wnioskiem, który może być pozytywny (wskazuje na celowość ułaskawienia) lub negatywny (wniosek o nieprzychylnie się do prawa łaski wraz ze wskazaniem motywów takiego stanowiska) dotyczącym prośby oraz aktami sprawy lub niezbędną ich częścią.
Druga spośród możliwości rozpoznania prośby o ułaskawianie na prośbę podmiotów wymienionych w art. 560 § 1 k.p.k. to skierowanie takiej prośby bezpośrednio do Prezydenta RP, który przekazuje ją Prokuratorowi Generalnemu, celem nadania jej biegu. W takiej sytuacji Prokurator Generalny może dokonać wyboru dalszego trybu postępowania ułaskawieniowego poprzez:
przekazanie sprawy sądowi, który orzekał w pierwszej instancji (art. 561 § 1 k.p.k.), co uruchamia postępowanie, które toczy się w taki sam sposób jak postępowanie wszczęte na skutek złożenia prośby o ułaskawienie, o której mowa w art. 560 § 1 k.p.k.,
zwrócenie się do sądów o przedstawienie opinii, a następnie bez względu na ich treść, przedstawienie prośby o ułaskawienie Prezydentowi RP (art. 567 § 1 k.p.k.),
przedstawienie prośby o ułaskawienie wraz z aktami Prezydentowi RP bez uprzedniego zwracania się o opinię do sądów (art. 567 § 1 k.p.k.).
Prezydent RP może wskazać w jaki sposób ma postąpić Prokurator
Generalny, to znaczy, że może zażądać albo przekazania prośby o ułaskawienie sądowi lub też wszczęcia przez Prokuratora Generalnego postępowania w przedmiocie ułaskawienia z urzędu.
Omawiając instytucję ułaskawienia należy rozważyć również kwestię czy Prezydent RP może skorzystać z prawa łaski bez wykorzystania trybu określonego w rozdziale 59 k.p.k. Analiza przepisów wskazanego rozdziału ustawy procesowej, jak również art. 139 ustawy zasadniczej pozostawia tę kwestie otwartą – regulacja ustrojodawcy w tym zakresie jest bowiem wyjątkowo lakoniczna. Skłaniać się więc należy ku rozwiązaniu, iż Prezydent RP może skorzystać z prawa łaski z pominięciem trybu określonego w k.p.k. Art. 139 Konstytucji bowiem nie wprowadza żadnych ograniczeń co do zakresu prawa łaski, w tym również co do konieczności zachowania w tym przedmiocie określonej procedury. Wprawdzie w treści art. 565 § 2 k.p.k. prawodawca użył trybu oznajmującego na określenie zachowania Prezydenta RP , stanowiąc, że prośbę o ułaskawienie skierowaną bezpośrednio do Prezydenta RP „przekazuje się” Prokuratorowi Generalnemu, co odczytać należałoby jako obowiązek postąpienia w taki właśnie sposób, lecz możliwe jest odstąpienie od literalnego znaczenia tego przepisu, pozostaje on bowiem w oczywistym konflikcie oraz sprzeczności ze znaczeniem innych norm systemu, zwłaszcza, że normy te mają wyższą moc prawną – chodzi tu o wskazaną powyżej normę art. 139 ustawy zasadniczej.


III. Postępowanie ułaskawniowe może toczyć się również z urzędu. Prokurator Generalny wszczyna z urzędu ten rodzaj postępowania albo z własnej inicjatywy (art. 567 § 1 k.p.k.), albo na polecenie Prezydenta RP (art. 567 § 2 k.p.k.).
Z inicjatywą wszczęcia postępowania w przedmiocie ułaskawienia z urzędu wystąpić może również prokurator. W takiej sytuacji, uznając potrzebę wszczęcia takiego postępowania z urzędu – prokurator przedstawia prokuratorowi nadrzędnemu umotywowany wniosek w tym przedmiocie wraz z aktami sprawy i odpowiednimi dokumentami (§ 282 ust. 1 regulaminu).
Wszczęcie postępowania ułaskawieniowego z urzędu przez Prokuratora Generalnego nie jest uzależnione od złożenia prośby o ułaskawienie. Podstawą wszczęcia tego postępowania może być jakikolwiek sygnał wskazujący na potrzebę ułaskawienia skazanego, jak informacja prasowa, wniosek pochodzący od osoby nieuprawnionej do złożenia prośby o ułaskawienie, organizacji społecznej, czy też interwencja partii politycznej bądź parlamentarzystów. Wszczęcie postępowania przez Prokuratora Generalnego następuje w formie postanowienia, które musi zawierać uzasadnienie (art. 93 § 3 k.p.k.). Po wydaniu takiego orzeczenia Prokurator Generalny może skorzystać z następujących możliwości:
zwrócić się do sądów, które orzekały w sprawie o wydanie opinii w przedmiocie ułaskawienia,
przedstawić Prezydentowi RP akta sprawy bez uprzedniego zwracania się o opinię, co wymaga przedłożenia przez Prokuratora Generalnego również wniosku co do zakresu ułaskawienia.
Po otrzymaniu opinii sądów do Prokuratora Generalnego należy ocena czy skazany zasługuje na ułaskawienie. W przypadku uznania, że skazany zasługuje na ułaskawienie przekazuje akta sprawy oraz opinie sądów Prezydentowi RP wraz ze swym umotywowanym wnioskiem zawierającym proponowany zakres ułaskawienia.
Rodzaj decyzji Prokuratora Generalnego w sytuacji, gdy wszczął postępowanie w przedmiocie ułaskawienia z urzędu, w po uzyskaniu opinii sądów lub też bez ich żądania dojdzie do wniosku, że skazany nie zasługuje na ułaskawienie uzależniony jest od tego co było impulsem do wszczęcia postępowania w przedmiocie ułaskawienia z urzędu. Tak więc:
1) jeżeli postępowanie w przedmiocie ułaskawienia zostało wszczęte na podstawie prośby o ułaskawienie złożonej przez uprawniony do tego podmiot, to sytuacja skazanego nie może być gorsza od tej, w jakiej byłby, gdyby prośbie był nadany bieg zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 564 k.p.k. Z tego też względu w tej sytuacji należy stosować per analogiam art. 565 k.p.k. W tej sytuacji, gdy Prokurator Generalny zażądał przedstawienia akt z opiniami sądów jest zobowiązany przedstawić Prezydentowi RP akta wraz ze swoim wnioskiem, jeżeli choćby jeden spośród orzekających w przedmiocie ułaskawienia sądów wydał opinię pozytywną,
2) jeżeli w sytuacji, o której mowa w punkcie 1 żaden spośród orzekających w przedmiocie ułaskawienia sądów nie wydał opinii pozytywnej Prokurator Generalny uprawniony jest do pozostawienia prośby o ułaskawienie bez dalszego biegu,
3) w sytuacji, gdy postępowanie w przedmiocie ułaskawienia zostało wszczęte przez Prokuratora Generalnego z urzędu w oparciu o prośbę o ułaskawieni, która złożona została przez osobę uprawnioną, a Prokurator Generalny rezygnuje z żądania przedstawienia akt sprawy wraz z opiniami sądów, nie jest możliwe pozostawienie prośby bez dalszego biegu przez Prokuratora Generalnego, gdy uzna, że nie jest uzasadnione występowanie do Prezydenta RP z wnioskiem o ułaskawienie. W takim przypadku Prokurator Generalny powinien nadać prośbie normalny bieg, przesyłając prośbę do sądu, który orzekał w pierwszej instancji; nie sposób bowiem wykluczyć, że któryś z sądów wyda opinię pozytywną, co w konsekwencji spowoduje konieczność przedstawienia prośby Prezydentowi RP,
4) wszczęcie postępowania w przedmiocie ułaskawienia przez Prokuratora Generalnego na innej podstawie niż prośba o ułaskawienie wniesiona przez uprawnioną osobę uzasadnia odstąpienie przez Prokuratora Generalnego od przedstawienia akt sprawy Prezydentowi RP także wówczas, gdy wydane zostały opinie pozytywne, inicjatorem bowiem postępowania w przedmiocie ułaskawienia był Prokurator Generalny i pozostaje ono w jego gestii do końca.
K.p.k. w art. 567 § 2 przewiduje obowiązek wszczęcia przez Prokuratora Generalnego postępowania ułaskawieniowego z urzędu, jeżeli tak zadecyduje Prezydent RP. Do Głowy Państwa należy także, w takiej sytuacji, wybór jednej spośród dwóch dróg postępowania realizowanych przez Prokuratora Generalnego, który może: 1) przedstawić akta spraw Prezydentowi RP (w tej sytuacji Prokurator Generalny, po zażądaniu akt z sądów, przekazuje je Prezydentowi RP wraz ze swoim wnioskiem); 2) polecić wszczęcie postępowania w przedmiocie ułaskawienia (tutaj Prokurator Generalny przekazuje akta sprawy wraz ze swoim wnioskiem Prezydentowi dopiero po zasięgnięciu opinii sądowych). Prezydent podejmuje decyzje w przedmiocie ułaskawienia niezależnie od opinii sądów oraz sugestii Prokuratora Generalnego zawartych w jego wniosku.
Prokurator Generalny jest zobowiązany wszcząć postępowanie w przedmiocie ułaskawienia z urzędu, jeżeli Prezydent RP tak zadecyduje. W razie otrzymania takiego polecenia Prokurator Generalny, po wszczęciu postępowania z urzędu, zobowiązany jest zażądać przedstawienia sobie akt sprawy wraz z opiniami sądów, które wydały wyrok skazujący, a po ich otrzymaniu przedłożyć je Prezydentowi RP wraz ze swoim wnioskiem w przedmiocie ułaskawienia. Prokurator Generalny nie może poprzestać na przedstawieniu akt sprawy bez opinii. Art. 567 § 2 k.p.k. wyraźnie rozróżnia decyzję Prezydenta RP o konieczności wszczęcia postępowania w przedmiocie ułaskawienia z urzędu przez Prokuratora Generalnego od przedstawienia przez niego Głowie Państwa akt sprawy.


IV. Ułaskawienie jako akt indywidualny, skierowany do przestępcy ad personam, może dotyczyć wszystkich prawomocnie orzeczonych kar. Jego zakres pozostawiony jest uznaniu Prezydenta RP, a ten stosując je nie jest związany żadnymi przepisami określającymi przesłanki ułaskawienia. Ułaskawienie może przybrać postać pełnej (całkowitej) łaski, która polega na darowaniu skazanemu całej kary oraz łaski częściowej, która polega na złagodzeniu orzeczonej kary. Łaska częściowa (niepełna) może przybrać postać: 1) darowania tylko niektórych spośród wymierzonych skazanemu i niewykonanych jeszcze kar (tylko kary albo tylko wszystkich lub niektórych spośród orzeczonych środków karnych), b) złagodzenia poszczególnych kar poprzez obniżenie ich wysokości (np. z kary 3 lat pozbawienia wolności do 1 roku pozbawienia wolności), c) złagodzenie kary poprzez jej zamianę na karę łagodniejszą (np. z kary pozbawienia wolności na grzywnę). Prezydent RP ma pełną swobodę decyzji w zakresie wyboru tych spośród wymierzonych skazanemu kar oraz środków karnych, które całkowicie lub w części daruje. Akt łaski powinien dotyczyć samej istoty kary lub środka karnego nie zaś sposobu jego wykonania – łaska bowiem powinna przynieść skazanemu pewną wyraźną, rzeczywistą i trwałą korzyść. Akt łaski polegać może również na zawieszeniu wykonania orzeczonej kary lub pozostałej do odbycia kary, czy też na uznaniu, że wcześniej niż przewidują to przepisy kodeksu karnego nastąpi zatarcie skazania. Akt łaski łagodząc, a tym bardziej całkowicie darowując karę może również znieść obowiązek naprawienia przez skazanego szkody wyrządzonej przestępstwem nałożony na niego przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary w oparciu o art. 72 § 2 k.k. Złagodzenie kary polegać może także na darowaniu lub zmniejszeniu obowiązków nałożonych na skazanego w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, o których mowa w art. 72 § 1 k.k. Z prawa łaski wyłączone są cywilnoprawne skutki skazania np. powództwo cywilne czy zasądzenie odszkodowania z urzędu. Jak trafnie zauważa A. Murzynowski akt łaski może jedynie zwolnić skazanego od uciążliwych skutków prawnych skazania, których organy władzy państwowej są wyłącznym dysponentem, nie może zaś zwalniać skazanego od wykonania jego sądownie ustalonych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, tutaj bowiem decyzja należy wyłącznie do dysponenta roszczenia, którym jest pokrzywdzony lub osoby działające w jego imieniu.

Z przedmiotowego zakresu prawa łaski nie są wyłączone nawiązka (art. 47 k.k. oraz art. 46 § 2 k.k.) oraz świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 49 k.k., jak również obowiązek naprawienia szkody opisany w art. 46 § 1 k.k. z uwagi bowiem na fakt, iż są one środkami karnymi mają charakter par exellance penalny. Mimo, iż obowiązek naprawienia szkody, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k., jak również nawiązkę orzekaną na podstawie art. 46 § 2 k.k. zasądza się na rzecz pokrzywdzonego w celu udzielenia mu pewnej rekompensaty majątkowej za wyrządzoną przestępstwem szkodę, to jednak są to środki karne, nie zaś zwykłe odszkodowanie cywilne, o czym świadczy fakt, iż orzekane są w oparciu o przepisy prawa karnego materialnego.
Przedmiotowy zakres prawa łaski rozciąga się obok przestępstw również na wykroczenia, mimo że regulacji takiej brak w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.
Wykluczyć należy z przedmiotowego zakresu prawa łaski kary dyscyplinarne, jak trafnie zauważył bowiem L. Wilk zastosowanie tego prawa do tego rodzaju kar obniżałoby rangę i prestiż instytucji prawa łaski.
W drodze aktu łaski można skazanego uwolnić od różnego rodzaju skutków prawnych skazania charakterze majątkowym, w tym majątkowym także od opłat sądowych i kosztów postępowania. Sprawa uwolnienia skazanego od tego rodzaju rozstrzygnięć wyroku skazującego nie bywa w praktyce samodzielnym przedmiotem aktu łaski, jest ona bowiem zbyt błacha, aby istniała potrzeba absorbowania Głowy Państwa. Akt łaski natomiast może niekiedy zwalniać skazanego od obowiązku pokrycia kosztów postępowania oraz opłat sądowych łącznie z całą darowaną karą.
Prawo łaski można zastosować wobec każdego skazanego znajdującego się pod jurysdykcją Rzeczpospolitej Polskiej, a za takiego uważa się osobę skazaną wyrokiem sądu polskiego, bądź skazaną przez sąd państwa obcego, ale przyjętą do Polski w celu wykonania kary pozbawienia wolności, a ułaskawiony nie może odmówić skorzystania z aktu łaski.
Wobec braku wyraźnego zakazu w tym zakresie należy skłonić się ku dopuszczeniu możliwości postępowania ułaskawieniowego po śmierci skazanego. Postępowanie w przedmiocie ułaskawienia nie jest kontynuacją poprzednich stadiów procesu karnego, stąd też, w mojej ocenie, nie będą tutaj miały zastosowania wszystkie ujemne przesłanki procesowe, a tylko te, które mają znaczenie dla tego rodzaju postępowania.

Źródło:
Prokuratura Okręgowa w Zielonej Górze
Niuans jest off-line  
Linki sponsorowane
Zamknięty temat

Prawo karne - Podobne wątki na Forum Prawnym
Wątek
§ ułaskawienie - Proszę o pomoc w napisaniu wniosku o ułaskawienie do Prezydenta. Przedmiotem ułaskawienia jest zatarcie skazania.... Bardzo proszę o pomoc Pilne...
§ Ułaskawienie - W 2004 roku w kwietniu zostałam skazana na kare 2 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności. Odsiedziałam w ZK w Lodzi na sankcji 4,5 miesiąca (byłam...
§ ułaskawienie - witam mam pytanko na jakich zasadach lub czym się kieruje sędzia mający rozpatrzyc wyrok o ulaskawienie prosze o pomoc
§ Ułaskawienie - Witam czy ktoś wie kiedy można dostać ułaskawienie od prezydenta i jak napisać
§ Ułaskawienie - Witam, Od roku pracuję jako kierowca kat. C, jestem po wyroku, wyrok w zawieszeniu 2/5, za rok upływa mi okres próby czyli za 1,5 roku nie...


Czasy w strefie GMT +1. Teraz jest 02:07.