Kwestia niestosowania przez sądy powszechne pod rządami Konstytucji z 1997 r. niekonstytucyjnych ustaw była przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego m.in. w następujących orzeczeniach: z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98 (OSNP 2000, nr 1, poz. 6), z dnia 26 maja 1998 r., III SW 1/98 (OSNP 1998 nr 17, poz. 528 ), z dnia 26 września 2000 r., III CKN 1089/00 - (OSNC 2001, nr 3, poz. 37), z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00 - (OSNP 2002, nr 6, poz. 130), z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01 (OSNP 2002, nr 2, poz. 34). W tezach ww. orzeczeń względnie w ich uzasadnieniach wyrażony został jednolity pogląd, że sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności przepisów ustawowych w Konstytucją i do odmowy ich stosowania z powodu sprzeczności z przepisami Konstytucji. Podstawy dla powyższego poglądu upatrywano w regule wykładni mającej za punkt wejścia hierarchię źródeł prawa, zgodnie z którą akt wyższej rangi uchyla akt niższego rzędu w zakresie w jakim zachodzi między nimi sprzeczność, w niedopuszczalności orzekania na podstawie przepisów niekonstytucyjnych przy jednoczesnym braku obowiązku sądu występowania do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, w zasadzie niezawisłości sędziowskiej, a także w dyrektywie bezpośredniego stosowania Konstytucji wyrażonej w art. 8 ust. 2 Konstytucji.
Wskazywano, że stwierdzając sprzeczność przepisu ustawy z Konstytucją sąd orzeka na podstawie Konstytucji oraz że nie uchybia to kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ nie prowadzi do uchylenia przepisu ustawy i nie ma mocy powszechnie obowiązującej, a jedynie stanowi o rozstrzygnięciu indywidualnego stosunku społecznego, które nie wiąże innych sądów orzekających na podstawie tych samych ustaw.
Powyższy pogląd pozostaje w opozycji do stanowiska prezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z którym sąd powszechny jest uprawniony do badania zgodności przepisu ustawy z Konstytucją, jednakże nie jest władny pominąć takiego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy; powinien skierować odpowiednie pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego, a jeżeli nie zdecyduje się na skorzystanie z tej próby usunięcia normy ustawowej z systemu prawa, to nie może odmówić jej mocy obowiązującej (por. uzasadnienie postanowienia TK z dnia 22 marca 2000 r. P 12/98 - OTK ZU 2000 r. Nr 2, poz. 67, uzasadnienie wyroku TK z dnia 4 października 2000 r. P 8/2000, OTK ZU 2000, nr 6, poz. 189, wyrok TK z dnia 31 stycznia 2001 r. P 4/94). Również w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego wyrażony został pogląd odmienny, tj. że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy oraz że dopóki nie zostanie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją, dopóty akt ten podlega stosowaniu (por. uzasadnienie postanowienia z dnia 18 września 2002 r. III CKN 326/01 - nie publ., uzasadnienie wyroku z dnia 7 listopada 2002 r. V CKN 1493/00 - nie publ.).
