I PKN 248/04 - prawo pracy - Forum Prawne

 

I PKN 248/04 - prawo pracy

Przepis prawny: Wyrok z dnia 12 maja 2005 r. I PK 248/04 1. Odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę z naruszeniem prawa podlega ochronie z art. 87 k.p. 2. Przerwanie biegu terminu z art. ...



Wróć   Forum Prawne > Różne > Orzeczenia i interpretacje


Odpowiedz
 
14-12-2011, 09:09  
Bartata
Moderator globalny
 
Bartata na Forum Prawnym
 
Posty: 5.963
Domyślnie I PKN 248/04 - prawo pracy

Przepis prawny:
Wyrok z dnia 12 maja 2005 r. I PK 248/04
1. Odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę z naruszeniem
prawa podlega ochronie z art. 87 k.p.
2. Przerwanie biegu terminu z art. 264 § 2 k.p. następuje w chwili określe-
nia przedmiotu sporu i jego podstawy faktycznej, to jest prawidłowego wskazania rozwiązania umowy o pracę, którego pozew dotyczy.

(...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I. Nie są trafne podniesione w kasacji zarzuty dotyczące naruszenia art. 87
k.p., art. 91 k.p. oraz art. 498 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. Wedle art. 498 §
1 k.c., potrącenie jest dopuszczalne w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie
jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, a ich wzajemne wierzytelności, których
przedmiot stanowią pieniądze (lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do
gatunku), są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem
państwowym. Skutkiem potrącenia jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości
wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). Zgodnie z art. 505 pkt 4 k.c., w drodze po-
trącenia nie mogą być umarzane wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłą-
czone przez przepisy szczególne. Takim przepisem szczególnym jest art. 87 k.p.
(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1999 r., I PKN 665/98, OSNAPiUS
2000 nr 14, poz. 535 oraz z dnia 17 lutego 2004 r., I PK 217/03, OSNP 2004 nr 24,
poz. 419). Katalog należności, które podlegają potrąceniu na podstawie art. 87 § 1
k.p. jest zamknięty (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 1980 r., I
PR 43/80, PiZS 1982 nr 1, s. 46 oraz z dnia 5 maja 2004 r., I PK 529/03, niepubliko-
wany). ,,Potrącenie" wierzytelności wzajemnej pracodawcy może być więc dokonane
tylko na podstawie tytułu wykonawczego lub za zgodą pracownika. Jedyny wyjątek w
tym zakresie stanowią udzielone pracownikowi zaliczki (art. 87 § 1 pkt 3 k.p.).
Inną jest kwestia dopuszczalności dokonywania potrąceń z odszkodowania z
tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy oraz z ekwiwalentu za niewykorzystany
urlop wypoczynkowy. Łączy się ona najściślej z pojęciem wynagrodzenia za pracę.
Przepisy prawa pracy nie definiują terminu pojęcia wynagrodzenia za pracę jako
przedmiotu zobowiązania pracodawcy - świadczenia odwzajemniającego pracę i
ekwiwalentnego względem niej (art. 22 § 1 k.p.). Zawarta w art. 183c § 2 k.p. definicja
,,jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej warto-
ści" została sformułowana na szczególne potrzeby, a mianowicie prawidłowej reali-
zacji zasady równego traktowania pracowników w zakresie wynagradzania. Celem
tak szerokiego pojmowania wynagrodzenia jest ograniczenie możliwości nierównego
traktowania pracowników przez pracodawcę w sferze faktycznej, tj. nieuzasadnione-
go uprzywilejowywania niektórych z nich poprzez przyznawanie im korzyści formalnie
niemających cech wynagrodzenia za pracę (np. świadczeń socjalnych). Uwzględnia
przeto także należności, które, choć pozostają w związku z zatrudnieniem, nie są
związanie bezpośrednio z obowiązkami pracownika wynikającymi ze stosunku pracy
i należytym ich wykonywaniem. Tak rozumiane wynagrodzenie nie może być identy-
fikowane z wynagrodzeniem ustalanym wedle rodzaju pracy, jej ilości oraz jakości
(art. 78 § 1 k.p.) i stanowić przedmiotu ochrony przewidzianej w art. art. 84 - 91 k.p.
Wynika to zresztą wprost z treści art. 183c § 2 k.p., w którym różnicuje się ,,wszystkie
składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter" oraz ,,inne świad-
czenia związane z pracą".
Wynagrodzenie za pracę jest w istocie zbiorczą nazwą dla rozmaitych wypłat
dokonywanych przez pracodawcę na rzecz pracownika. Obejmuje, jak wynika np. z
art. 29 § 1 pkt 3 k.p. czy art. 78 § 2 k.p. lub art.87 § 8 k.p., rozmaite składniki, których
wynagrodzeniowy charakter tylko niekiedy przesądza ustawodawca. Jest tak w od-
niesieniu do wynagrodzenia zasadniczego (np. art. 773 § 3 pkt 1 k.p. czy art. 1511 § 3
k.p.), nagrody z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocz-
nego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej
(art. 87 § 5 k.p.). Kwalifikacji poszczególnych wypłat na rzecz pracownika jako wyna-
grodzeniowych lub niewynagrodzeniowych dokonuje przeto abstrakcyjnie doktryna, a
w konkretnych sprawach - sądy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie zary-
sowała się tendencja do szerokiego rozumienia przedmiotu ochrony w przepisach
Rozdziału II Działu Trzeciego Kodeksu pracy. Dzieje się tak nie tyle poprzez rozsze-
rzanie pojęcia wynagrodzenia za pracę, ile poprzez traktowanie na gruncie art. 87
k.p. niektórych świadczeń jak wynagrodzenia za pracę. Tak orzekł już Sąd Najwyż-
szy w odniesieniu do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczyn-
kowy, odpraw emerytalnej i z tytułu zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracow-
nika, a także gratyfikacji jubileuszowej, jeżeli nie ma ona charakteru premii (por. np.
wyroki: z dnia 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80, OSNCP 1980 nr 12, poz. 248; z 14
listopada 1996 r., I PKN 3/96, OSNAPiUS 1997 nr 11, poz. 193, czy powołany już
wyżej - z dnia 17 lutego 2004 r.).
Sąd Najwyższy w orzekającym składzie podziela pogląd prawny wyrażony
przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w motywach zaskarżonego wyroku, że odszkodo-
wanie z tytułu naruszającego prawo rozwiązania umowy o pracę podlega ochronie
przewidzianej w art. 87 k.p. Odszkodowania nie mają charakteru periodycznego oraz
majątkowo - przysparzającego, a nadto nie odwzajemniają pracy i stąd nie mieszczą
się w prawniczym (doktrynalnym) pojęciu wynagrodzenia za pracę. Roszczenie o
odszkodowanie z tytułu wadliwego (nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy
formalne) rozwiązania umowy o pracę może mieć charakter wyłączny (art. art. 50,
59, 60 k.p.) lub alternatywny do roszczenia restytucyjnego (art. art. 45 i 56 k.p.) i
(ewentualnie) łącznie z nim dochodzonego roszczenia o wynagrodzenie za czas po-
zostawania bez pracy (art. art. 47, 57 k.p.). To ostatnie jest w istocie także odszko-
dowaniem albowiem wypłacane jest za okres przypadający częściowo lub w całości
na czas po ustaniu stosunku pracy. ,,Szkoda" rekompensowana przez tego rodzaju
odszkodowanie jest swoista. Polega ona na utracie wynagrodzenia za pracę wskutek
bezprawnego zachowania pracodawcy. Odszkodowanie przysługuje pracownikowi
niezależnie od tego, czy rzeczywiście poniósł on jakąkolwiek szkodę i niezależnie od
rozmiarów ewentualnego uszczerbku. Dlatego jest ono limitowane. Czas, za który
zostało przyznawane wliczany jest do okresu pracy (art. 51 § 2 i art. 61 k.p.). Od-
szkodowanie to powiązane jest z wynagrodzeniem za pracę dodatkowo w taki oto
sposób, że jego wysokość liczona jest jako równowartość wynagrodzenia za okresy
odpowiadające, co do zasady, długości okresu wypowiedzenia (art. art. 50, 58, 59
k.p.). Na ogół spełnia ono, podobnie jak wynagrodzenie, funkcję alimentarną. Można
więc przyjąć, że odszkodowanie z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę ze
względów funkcjonalnych i aksjologicznych powinno być w zakresie ochrony trakto-
wane jak wynagrodzenie, które pracownik otrzymałby, gdyby nie został w sposób
bezprawny pozbawiony możliwości wykonywania pracy.
II. Częściowo usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 4771 k.p.c. (w
brzmieniu obowiązującym przed 6 lutego 2005 r.). Przepis ten nakładał na sąd obo-
wiązek orzekania o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez pra-
cownika, nawet gdy roszczenia te nie były objęte żądaniem (§ 1) i przyznawał mu
kompetencję do uwzględnienia z urzędu roszczenia alternatywnego, jeżeli zgłoszone
przez pracownika okazało się nieuzasadnione (§ 2). Granice tej kompetencji (i obo-
wiązku) wyznaczały przytoczone przez pracownika w pozwie (niezależnie od jego
formy) fakty. Rację ma pełnomocnik strony skarżącej, że zgłoszenie roszczenia wy-
nikającego z wypowiedzenia umowy o pracę (o uznanie wypowiedzenia za bezsku-
teczne) nie uzasadniało rozpoznania roszczenia przysługującego z tytułu wadliwego
rozwiązana umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wypowiedzenie umowy o pracę i jej
rozwiązanie bez wypowiedzenia są innymi zdarzeniami prawnymi. Inne są meryto-
ryczne i formalne przesłanki skuteczności każdej z tych czynności prawnych. Rosz-
czenia z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę i wadliwego rozwiązania
umowy o pracę bez wypowiedzenia są częściowo te same, ale nie takie same. Inna
jest bowiem ich podstawa nie tylko prawna, ale i faktyczna.
Nie jest natomiast trafny wywód kasacji zmierzający do wykazania, że w po-
zwie o roszczenia z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedze-
nia, inaczej niż przy odwołaniu od wypowiedzenia, powód musi zgłosić (w pozwie)
konkretne roszczenia wymienione w art. 264 § 2 k.p. Uwzględniając treść art. 467 § 2
k.p.c. - nie musi. Musi jedynie określić niezbędne wymagania pozwalające nadać mu
dalszy bieg. W celu - między innymi - konkretyzacji roszczeń i wyjaśnienia ich pod-
stawy faktycznej w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (je-
żeli pominąć postępowanie uproszczone) obligatoryjne jest poprzedzające fazę roz-
poznawczą postępowanie wyjaśniające (art. 468 § 2 k.p.c.).
III. W bezpośrednim związku z zarzutem naruszenia art. 4771 k.p.c. pozostaje
zarzut uchybienia art. 264 § 2 k.p. i art. 265 k.p. Zgodnie z art. 264 § 2 k.p., pracow-
nik może wnieść żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania w ciągu 14 dni
od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedze-
nia. Termin ten jest zawitym terminem prawa materialnego, co oznacza, że jego
uchybienie stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę oddalenia powództwa.
Może być on jednak przywrócony na wniosek pracownika, który bez swojej winy nie
wniósł żądania w wyznaczonym terminie (art. 265 § 1 k.p.). Wniosek w tym przed-
miocie powinien być zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybie-
nia terminowi i zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przy-
wrócenie terminu (art. 265 § 2 k.p.).
Powstaje problem czy powództwo, w którym podstawa faktyczna roszczenia
została określona wadliwie (niezgodnie ze stanem faktycznym) może przerwać bieg
terminu, o którym mowa w art. 264 § 2 k.p. Nie może. W pozwie z 9 listopada 1999 r.
pełnomocnik powoda wnosił ,,o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o
pracę na czas nie określony" ,,dokonanego przez stronę pozwaną dnia 31 grudnia
1996 r.". Roszczenie to nie odpowiadało stanowi faktycznemu sprawy, albowiem
pracodawca rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia i roszczenie o
uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne nie przysługiwało. Oświadczenie woli o
rozwiązaniu umowy o pracę pracodawca złożył powodowi 2 listopada 1999 r., a nie
31 grudnia 1996 r. Poza tym, błędnie określone zostały w petitum pozwu strony
sporu - powód jako: Jerzy N. (zamiast: Jacek T.), strona pozwana jako: Spółka z o.o.
,,M." (zamiast: G. Przedsiębiorstwa Produkcyjne. Środki Odżywcze.). W kolejnym po-
zwie - z 10 listopada 1999 r. - pełnomocnik Jacka T. skorygował wprawdzie ozna-
czenie stron, ale nie zmienił ani roszczenia, ani jego podstawy faktycznej. Nadal był
to ,,pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na
czas nie określony", z tym, że dokonanego już nie 31 grudnia 1996 r., ale - znowu
błędnie - 8 listopada 1999 r. ,,Pismo przygotowawcze powoda" z 21 grudnia 1999 r.
zawierało wprawdzie ,,sprostowanie" ,,niektórych okoliczności faktycznych podniesio-
nych w pozwie", w tym sposobu rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę i
datę jego dokonania, ale w istocie dopiero wówczas określony został stosownie do
stanu faktycznego zarówno przedmiot sporu jak i jego strony. Rację ma wobec tego
pełnomocnik strony skarżącej, że prawidłowe określenie przedmiotu sporu i jego
faktycznej podstawy nastąpiło dopiero w dniu 21 grudnia 1999 r. i dopiero od tej daty
Sąd mógł rozpoznawać tę konkretną sprawę, a w konsekwencji, że tę właśnie datę
należy przyjąć za datę wystąpienia Jacka T. z żądaniem przywrócenia do pracy lub
odszkodowania w zgodzie z art. 264 § 2 k.p., pomimo, że pełnomocnik dopiero w pi-
śmie przygotowawczym z 15 czerwca 2000 r. sformułował podstawę prawną rosz-
czenia, powołując art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 58 k.p.
Skoro oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia
złożone zostało powodowi przez stronę skarżącą 2 listopada 1999 r., to czternasto-
dniowy termin do wniesienia żądania przywrócenia do pracy lub odszkodowania
upływał 16 listopada 1999 r. Skoro pozwy wniesione w dniach 9 i 10 listopada 1999 r.
nie zawierały rzeczywistych podstaw faktycznych i prawnych umożliwiających mery-
toryczne rozpoznanie sprawy, a podstawy te sformułowane zostały prawidłowo do-
piero 21 grudnia 1999 r., to trafny jest zarzut naruszenia art. 264 § 2 k.p., a w konse-
kwencji i art. 265 k.p. przez jego niezastosowanie. Sąd powinien był zatem rozważyć
okoliczności uchybienia przez Jacka T. terminowi i ocenić, czy zachodzą przesłanki
do jego przywrócenia. W ocenie tej powinien był uwzględnić, że powód był repre-
zentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 k.p.c.,
orzekł jak w sentencji.


Pełny tekst orzeczenia - http://prawo.money.pl/orzecznictwo/s...rzeczenie.html
Bartata jest off-line  
Odpowiedz

Podobne wątki na Forum Prawnym
Wątek
§ Prawo pracy/ubezpieczeń społecznych, a rynek pracy. (odpowiedzi: 3) Dzień dobry! Od początku studiów prawniczych zakładałem, iż zwiąże się z prawem cywilnym. Nadal przy tym obstaje, ale ostatnio zainteresowało mnie...
§ Holenderskie prawo pracy. Zwolnienie z pracy po zgłoszeniu chorobowego. (odpowiedzi: 1) Witam. Poszukuję prawnika ze znajomością prawa holenderskiego. Oto moja historia: Pracowałem legalnie dla agencji pracy z Tilburga. Od marca...
§ Urząd pracy a prawo do kosztów z wiecej niż jednego stosunku pracy (odpowiedzi: 4) Witam Mam problem. Rozliczam sobie pit'a i niestety 300zł muszę oddać sk... Na poczatku stycznia straciłem pracę. Przez 9 miesięcy byłem osobą...
§ świadectwo pracy a prawo do zasiłku - problem w Urzędzie pracy (odpowiedzi: 9) witam chodzi o to że w świadectwie pracy mam napisane: "3. Stosunek pracy ustał w wyniku: a) rozwiązania art. 30 § 1 pkt 2 " i tylko to,...
§ prawo + ekonomia... Prawo handlowe - temat pracy magisterskiej (odpowiedzi: 5) Witam, Wiem że jest sporo podobnych tematów z tym że moja sytuacja jest nieco inna więc proszę Was o radę. Studiuję prawo i ekonomię....
§ Kradzież strony WWW , prawo autorskie a może prawo pracy ? (odpowiedzi: 8) Witam Nie wiem czy w dobrym miejscu umieściłem post ale chyba pasuje. Mam problem i nie wiem co z nim zrobić. Kilka miesięcy temu trafiła mi się...


Czasy w strefie GMT +1. Teraz jest 07:14.