Nie wiem, który fragment Cię interesuje, więc na wszelki wypadek wkleję całość:
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka a zasady współżycia społecznego
Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 2001-01-16, II CKN 40/99
Teza:
Wyłączenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 KC) musi być ograniczone do zupełnie wyjątkowych wypadków.
Uzasadnienie:
Marek P. domagał się zasądzenia na jego rzecz od swojej matki Marii P. alimentów po 150 zł miesięcznie.
Sąd Rejonowy uwzględnił żądanie powoda do wysokości 50 zł miesięcznie a w pozostałej części powództwo oddalił.
Z ustaleń Sądu wynika, że powód który pełnoletność uzyskał w lutym 1997 r., od lipca 1997 r. zamieszkał z ojcem, wcześniej mieszkał z matką, młodszym bratem i jej obecną rodziną.
W latach 1994-1997 uczęszczał do liceum ogólnokształcącego, nie otrzymał promocji do następnej klasy, z uwagi na liczne nieusprawiedliwione nieobecności. Od września 1997 r. podjął naukę w trzeciej klasie innego liceum ogólnokształcącego.
Od czasu zamieszkania z ojcem, powód zrezygnował z egzekwowania zasądzonych na jego rzecz alimentów po 55 zł miesięcznie.
Dalej Sąd Rejonowy ustalił, że ojciec powoda jest rencistą uznanym za niezdolnego do samodzielnej egzystencji a jego renta wynosi 396,19 zł.
Pozwana poza powodem ma na utrzymaniu siedemnastoletniego syna - brata powoda oraz sześcioro dzieci ze związku konkubenckiego, w wieku od dwóch do jedenastu lat. Najmłodsze z nich jest dzieckiem specjalnej troski. Maria P. przebywa na urlopie wychowawczym i pobiera zasiłek w łącznej kwocie 768,40 zł miesięcznie.
Konkubent pozwanej prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 7,5 ha, o dochodowości 1017,96 zł rocznie.
Sąd Rejonowy uznał, że powód który kontynuuje naukę, nie jest w stanie jeszcze utrzymać się samodzielnie. Nauki nie ukończy w terminie przez "stosunek do nauki i wagary". Kwota 50 zł nie odpowiada wprawdzie usprawiedliwionym potrzebom powoda, ale wyczerpuje możliwości majątkowe pozwanej.
Sąd Okręgowy wyrokiem z 6 października 1998 r. apelację pozwanej wniesioną od wyroku Sądu I instancji oddalił, podzielając ustalenia i oceny prawne tego Sądu.
W kasacji opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego, pełnomocnik powódki zarzucał obrazę art. 133 § 1 KRO przez błędną jego wykładnię i art. 5 KC przez jego niezastosowanie.
Zdaniem autora kasacji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, odnoszących się zarówno do osoby uprawnionego jak i zobowiązanej, zachodzą przesłanki do przyjęcia, że obowiązek alimentacyjny pozwanej względem powoda ustał. Odmienna ocena Sądów obu instancji prowadzi do sprzecznego z zasadami współżycia społecznego nadużycia prawa po stronie powoda.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Przepis art. 393 pkt 2 KPC wyłącza dopuszczalność kasacji w sprawach o alimenty, gdy dotyczy wysokości świadczeń.
W rozpoznawanej sprawie autorka kasacji kwestionuje istnienie obowiązku alimentacyjnego pozwanej, jest to zatem sprawa o prawo do alimentów a w takim razie kasacja jest dopuszczalna bez względu na wartość przedmiotu sporu (tak SN w postanowieniu z 16 kwietnia 1998 r., III CZ 45/98, OSNC 1998/11/186, także w postanowieniu z 8 grudnia 1998 r., I CZ 159/98 - nie publ. w urzędowym zbiorze).
Naruszenia prawa materialnego - art. 133 § 1 KRO kasacja upatruje w przyjęciu przez Sąd Wojewódzki istnienia obowiązku alimentacyjnego pozwanej względem powoda mimo, że:
Powód, będąc do tego zdolny fizycznie, nie podejmuje pracy a opuszczając znaczną ilość zajęć lekcyjnych, nie został sklasyfikowany w klasie trzeciej liceum ogólnokształcącego i nie uzyskał promocji do klasy następnej.
Sytuacja materialna w rodzinie pozwanej jest trudna bowiem dochód na każdego jej członka wynosi zaledwie 100 zł miesięcznie.
Ad. 1. Wykładni art. 133 § 1 KRO należy dokonywać w nawiązaniu do art. 94 tej ustawy, który nakłada na rodziców obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz należyte przygotowanie go do pracy zawodowej.
Nie jest kwestionowany ani w piśmiennictwie ani w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że dziecko które osiągnęło pełnoletność, wykazując chęć dalszej nauki i zdobycia zawodu, zachowuje prawo do alimentacji ze strony rodziców (por. przykładowo tylko wyrok SN z 14 listopada 1997 r., III CKN 257/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 70).
Wprawdzie możliwe jest ustalenie, że nie są obowiązani do alimentacji rodzice, których dziecko zaniedbuje się w nauce, nie robi należytych postępów, z własnej winy powtarza lata nauki i wskutek tego nie kończy nauki w przewidzianym terminie. Jednak ustalenie takie musi wynikać ze zgromadzonych w sprawie dowodów, świadczących o zawinionych zaniedbaniach dziecka (por. uchwałę SN z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, OSNCP 1988, poz. 42, także wyrok SN z 8 sierpnia 1980 r., III CRN 144/80, OSNCP 1981, nr 1, poz. 20).
Według niekwestionowanych w kasacji, a zatem wiążących Sąd Najwyższy, ustaleń Sądu Wojewódzkiego, powód nie uzyskał promocji z klasy trzeciej liceum ogólnokształcącego. Od nowego roku szkolnego podjął naukę w trzeciej klasie innego liceum. Z ustaleń tych nie wynika, poza stwierdzeniem licznych absencji, że zaniedbania powoda były przez niego zawinione. Wszak nie można tracić z pola widzenia szczególnie trudnych warunków socjalnych w jakich przyszło powodowi funkcjonować.
Nie byłoby usprawiedliwione stwierdzenie, że w każdym przypadku nieuzyskania przez uprawnionego promocji do następnej klasy, rodzi skutek w postaci wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego względem niego.
Ad. 2. Istotnie sytuacja materialna pozwanej matki powoda jest niezwykle trudna. Jednak tylko brak jakichkolwiek zarobkowych i majątkowych możliwości, zwalnia rodziców z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka.
Wielokrotnie Sąd Najwyższy wskazywał, że trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice obowiązani są dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami (por. wyrok SN z 24 marca 2000 r., I CKN 1538/99 - nie publ. w zbiorze urzędowym).
W świetle powyższego, podstawa naruszenia prawa materialnego - art. 133 § 1 KRO okazała się nieuzasadniona.
Nie jest tez uzasadniony zarzut, że zaprezentowana przez Sąd odwoławczy interpretacja art. 133 § 1 KRO prowadzi do nadużycia prawa podmiotowego, a w konsekwencji sprzeczna jest z zasadami współżycia społecznego.
Stroniąc od oceny skutków braku wskazania w kasacji, jakie to in concreto, zasady współżycia społecznego zostały naruszone, godzi się podnieść, że sama istota obowiązku alimentacyjnego ma charakter jak najbardziej społeczny, a przez to odpowiadający zasadom współżycia społecznego. Harmonizuje też z wyrażoną w art. 87 KRO zasadą wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci.
Ocena ta nawiązując do poglądów wyrażonych przez Sąd Najwyższy w uchwałach z 7 sierpnia 1974 r. III CZP 46/74 (OSNCP 1975, nr 12, poz. 160) i z 31 stycznia 1986 r. III CZP 76/85 (OSNCP 1987, nr 1, poz. 4), uprawnia do postawienia tezy, że wyłączenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 KC), musi być ograniczone do zupełnie wyjątkowych wypadków.
Wobec braku podstaw do przyjęcia, że kasacja pozwanej oparta została na uzasadnionych podstawach, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 393[12] KPC).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 KPC i § 21 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.).
