proszę uprzejmie
III AUa 110/10
Dobrowolne ubezpieczenie emerytalno-rentowe wygasa, gdy niedotrzymany został termin zapłaty składki (art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.), tylko złożenie w organie rentowym wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie daje szansę na kontynuowanie ubezpieczenia.
OSAB 2010/2/106-111
610021
Dz.U.2009.205.1585: art. 14 ust. 2
Skład orzekający
Przewodniczący: SSA Barbara Orechwa-Zawadzka (spr.).
Sędziowie: SA Bożena Szponar - Jarocka, SA Tomasz Kajewski.
Sentencja
Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. w Białymstoku sprawy z wniosku Heleny Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o ustalenie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2009 r. sygn. akt V U 1963/09 oddala apelację.
Uzasadnienie faktyczne
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 8 października 2009 roku wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: DZ. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) stwierdził podleganie Heleny Z. dobrowolnym ubezpieczeniom chorobowym w okresie od dnia 1 listopada 2006 roku do dnia 30 listopada 2006 roku oraz od dnia 1 czerwca 2007 roku do dnia 31 lipca 2007 roku.
Helena Z. w odwołaniu od powyższej decyzji wskazywała, że składki na ubezpieczenie chorobowe opłacała nieterminowo i nie występowała do organu rentowego o przywrócenie terminu do opłacenia składek. Wniosła o ustalenie niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od dnia 1 listopada 2006 roku do dnia 30 listopada 2006 roku oraz od dnia 1 czerwca 2007 roku do dnia 31 lipca 2007 roku.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. po rozpoznaniu powyższego odwołania, wyrokiem z dnia 23 grudnia 2009 roku zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że Helena Z. nie podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od dnia 1 listopada 2006 roku do dnia 30 listopada 2006 roku oraz od dnia 1 czerwca 2007 roku do dnia 31 lipca 2007 roku. Sąd Okręgowy ustalił, że Helena Z. w dniu 16 stycznia 2006 roku złożyła w organie rentowym zgłoszenie do ubezpieczenia, wskazując dzień 1 stycznia 2006 roku jako dzień przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Składki za okres od stycznia 2006 roku do stycznia 2008 roku nie były opłacane terminowo. W ocenie Sądu Okręgowego, mając na uwadze treść art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wnioskodawczyni powinna zostać już wcześniej wyłączona z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, bowiem organ rentowy może wyrazić zgodę na opłacanie składki po terminie jedynie w przypadkach uzasadnionych i na wniosek ubezpieczonego. Natomiast Helena Z. nie występowała do organu rentowego z wnioskiem o przywrócenie terminu do opłacenia składki na ubezpieczenie chorobowe, zaś we wrześniu 2009 roku wyrejestrowała się z ubezpieczenia. Zatem w ocenie Sądu Okręgowego niezasadne jest stanowisko organu rentowego, który mimo nieopłacenia składek w terminie i braku wniosku o przywrócenie terminu, nie wydał decyzji o wyłączeniu wnioskodawczyni z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Odnośnie powoływanego przez organ rentowy stanowiska Sądu Apelacyjnego w Łodzi, Sąd Okręgowy stwierdził, że dotyczy ono odmiennego stanu faktycznego i nie jest wiążące w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.
Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu niewłaściwą interpretację art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Z treści apelacji wynikało, iż organ rentowy wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji.
Uzasadnienie prawne
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie wywiódł trafne wnioski. Sąd Apelacyjny w całości aprobuje stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy przyjmuje za swoje.
Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony; od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7 i 10; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a; od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, jeżeli za część miesiąca został pobrany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następującego po dniu, za który zasiłek ten przysługuje. Za okres opłacania składek uważa się także okres pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków.
W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości, że Helena Z. w dniu 16 stycznia 2006 roku złożyła w organie rentowym wniosek o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a składki na to ubezpieczenie opłacała nieterminowo. Jednocześnie nie składała w organie rentowym wniosku o przywrócenie jej terminu do opłacenia składek. Z powyżej cytowanego art. 14 ust. 2 ustawy wynika wyraźnie, że dobrowolne ubezpieczenie emerytalno - rentowe wygasa, gdy niedotrzymany został termin zapłaty składki. Ubezpieczenie to wygasa nawet w sytuacji, gdy to osoba zobowiązana nie ponosi winy za nieopłacenie składek. Tylko złożenie w organie rentowym wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie daje szansę na kontynuowanie ubezpieczenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2006 roku, III AUa 1019/2006, LexPolonica nr 1238336, Gazeta Prawna 2007/48 str. A9).
Natomiast nie sposób zgodzić się z interpretacją powyższego przepisu przedstawioną przez organ rentowy w apelacji, powołujący się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 listopada 2000 roku (III AUa 774/2000, LexPolonica nr 348516, OSA 2001/2 poz. 5 str. 71). W wyroku tym Sąd Apelacyjny w Łodzi wskazał, że wykładnia literalna i systemowa przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, że stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w przedmiocie przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie - nie podlega kontroli sądowej. Fakt opłacenia po ustaniu ubezpieczenia, z mocy art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za dany miesiąc w należnej wysokości i w terminie określonym w art. 47 ust. 1 tej ustawy, potwierdzony przyjęciem tej składki przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz w sytuacji, gdy płatnik nie cofnął uprzednio zgłoszonego formalnego wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem - skutkuje ponowne nawiązanie od tego miesiąca stosunku ubezpieczenia. Jednakże powyższe stanowisko Sądu Apelacyjnego wyrażone w zdaniu 1 jest niezgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego, zgodnie z którym decyzja organu rentowego o odmowie przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne (obecnie niewyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie) podlega zaskarżeniu do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (tak wyrok Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 listopada 2001 roku, II UKN 577/2000, LexPolonica nr 353409, OSNP 2003/15 poz. 361). Natomiast odnośnie zdania drugiego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi należy podnieść, że opóźnienie w opłaceniu składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe powoduje ustanie ubezpieczenia na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy, a więc dobrowolny tytuł ubezpieczenia społecznego ustaje z mocy samego prawa od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie. Ustanie ubezpieczenia następuje wskutek wyraźnego uznania przez ustawodawcę, że nieopłacenie przez ubezpieczonego w terminie należnej składki na dobrowolny tytuł ubezpieczenia społecznego stanowi jego rezygnację z tego rodzaju ubezpieczenia społecznego. Skoro ustanie dobrowolnego tytułu ubezpieczenia społecznego następuje z mocy prawa, to nie wymaga w zasadzie wydania decyzji przez organ ubezpieczeń społecznych o wyłączeniu z ubezpieczenia społecznego, co potwierdza w szczególności art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, który przewiduje obowiązek płatnika wyrejestrowania z ubezpieczeń osoby, w stosunku do której wygasł tytuł do ubezpieczenia społecznego. Jedynie w razie złożenia przez ubezpieczonego wniosku o przywrócenie terminu do opłacenia składki na ten rodzaj ubezpieczenia społecznego, pozytywna decyzja organu ubezpieczeń społecznych powoduje kontynuowanie dotychczasowego stosunku dobrowolnego ubezpieczenia społecznego pod warunkiem opłacenia należnych składek w wyznaczonym terminie, natomiast decyzja negatywna stanowi w istocie rzeczy potwierdzenie (deklarację) ustania (wygaśnięcia) z mocy prawa dobrowolnego tytułu ubezpieczenia społecznego i jako taka może być zaskarżona w sądowym postępowaniu odwoławczym w trybie art. 83 ustawy systemowej. Natomiast ewentualne kontynuowanie dotychczasowego stosunku dobrowolnego ubezpieczenia społecznego nie jest w wypadku opóźnienia w opłacaniu składek powiązane z pierwotnym wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem i chęcią kontynuowania tego ubezpieczenia. Wygaśnięcie ubezpieczenia następuje ex lege, niezależnie od woli ubezpieczonego i treści pierwotnie złożonego wniosku. Nie sposób zatem uzależniać wygaśnięcia stosunku ubezpieczeniowego dodatkowo od konieczności wycofania pierwotnego wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem. W wypadku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nawiązanie ubezpieczenia następuje na wniosek, ale jego wygaśnięcie następuje już z mocy prawa bez konieczności wycofania wniosku. Chęć kontynuowania podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu powinna przejawiać się w terminowym opłacaniu składek, natomiast nie w potwierdzeniu pierwotnego wniosku o objęcie ubezpieczeniem.
Zatem wobec wyraźnej regulacji ustawowej, nie sposób uzależniać wygaśnięcia stosunku ubezpieczeniowego od cofnięcia wniosku o objęcie ubezpieczeniem, skoro, jak już wskazano powyżej, wygaśnięcie ubezpieczenia następuje ex lege i jedynie złożenie wniosku o przywrócenie terminu do opłacenia składek i płacenie tych składek umożliwia ewentualne kontynuowanie ubezpieczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 sierpnia 2001 roku, II UKN 518/2000, LexPolonica nr 352780, Monitor Prawniczy 2001/23 str. 1149, OSNP 2003/10 poz. 257).
Niezależnie od powyższego należy także wskazać, że Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 28 kwietnia 2000 roku (III AUa 88/2000, LexPolonica nr 346391, OSA 2001/1 poz. 1 str. 53, Wokanda 2000/9 str. 49) wyraził także stanowisko, że przez pojęcie nieopłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne skutkujące - z mocy art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych - ustanie tego ubezpieczenia należy rozumieć nie tylko nieopłacenie tej składki w ogóle, ale także jej opłacenie z uchybieniem terminu określonego w art. 47 ust. 1 powołanej ustawy. W uzasadnieniu tego wyroku, interpretując art. 14 ust. 2 ustawy Sąd ten wskazał, że składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe można skutecznie opłacić tylko po przywróceniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych terminu do jej opłacenia. Jeśli zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych terminu tego nie przywróci, składkę uważa się za nieopłaconą i podlegającą zwrotowi zainteresowanemu. Właściwie składka opłacona z uchybieniem terminu nie powinna być w ogóle przyjęta przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, chyba że zostanie przywrócony termin do jej opłacenia.
Mając na uwadze powyższe, skoro Helena Z. nie złożyła wniosku o przywrócenie jej terminu do opłacenia składek na ubezpieczenie i tych składek nie opłaciła, to dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w okresach od dnia 1 listopada 2006 roku do dnia 30 listopada 2006 roku oraz od dnia 1 czerwca 2007 roku do dnia 31 lipca 2007 roku wygasło.
W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku (art. 385 k.p.c.).