W postępowaniu egzekucyjnym jest reguła, że dłużnik zwraca wierzycielowi tylko koszty egzekucji celowych, a więc niezbędne do celowego przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego. Komornik, który otrzymuje wniosek o wszczęcie egzekucji, powinien ocenić, czy koszty, które oblicza, są niezbędne. W praktyce powinien spytać, czy dłużnik dobrowolnie nie spełnił świadczenia wynikającego z tytułu wykonawczego. W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że komornik nie ma prawa badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 K.p.c.), komornik nie jest też uprawniony do podjęcia samodzielnej decyzji o umorzeniu (zawieszeniu) postępowania na skutek wykonania tego obowiązku przez dłużnika.
W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje bowiem zasada, że to wierzyciel jest jego gospodarzem. Komornik nie ocenia, czy istniały podstawy do jego wszczęcia, jeżeli wierzyciel łącznie z tytułem wykonawczym złożył wniosek uprawniający.
Jeżeli jednak obciąży dłużnika kosztami, które nie są niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji, dłużnik nie jest bezbronny. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy została wdrożona egzekucja, mimo iż alimenty są dobrowolnie i regularnie płacone.
Wówczas dłużnik alimentacyjny może złożyć skargę na czynności komornika do sądu w zakresie obciążenia go kosztami egzekucji. Ważna w tym względzie jest uchwała Sądu Najwyższego z 27 listopada 1986 r. (III CZP 40/86), w której stwierdza się, że dłużnik, przeciwko któremu wszczęta została egzekucja alimentów, mimo że dobrowolnie zaspokajał je w terminie i w wysokości określonej w tytule wykonawczym, może skutecznie – stosownie do okoliczności – w drodze skargi kwestionować czynność komornika w zakresie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi. Rok później Sąd Najwyższy podkreślił (uchwała z 9 września 1987 r. III CRN 233/87), że wierzyciel, który bez potrzeby powoduje wszczęcie egzekucji, sam powinien ponieść wywołane tym postępowaniem koszty.
Ostatnio kwestię tę przypomniał SN w uchwale z 28 kwietnia 2004 r. (III CZP 16/04), stwierdzając, że rozstrzygnięcie o kosztach niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji należy do sądu rozpoznającego skargę na postanowienie o ustaleniu jej kosztów. Oznacza to, że dłużnik alimentacyjny, który otrzymał od komornika postanowienie o ustaleniu kosztów egzekucyjnych i zauważył, iż został nimi obciążony bezzasadnie, powinien niezwłocznie złożyć do sądu skargę na czynności komornika. Jeśli sąd stwierdzi, że faktycznie tak się stało, powinien w tej części czynność komornika uchylić.
Na koniec warto jeszcze wspomnieć, że takie nierzetelne działanie wierzyciela będącego w złej wierze może narazić go względem dłużnika za szkodę wyrządzoną bezzasadną egzekucją. Podstawą odpowiedzialności byłby tutaj art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Jest to tak zwana odpowiedzialność deliktowa za czyn niedozwolony. Niedozwolonym jest czyn sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo z prawem. Niewątpliwie kierowanie wniosku do komornika w sytuacji opisywanej w pytaniu jest zachowaniem nierzetelnym i nielojalnym i jako takie jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
