Czy przysługuje zasiłek opiekuńczy jedynie za dni planowo wolne od pracy?

• Czy w poniższej sytuacji ZUS popełnił błąd i faktycznie warto się odwołać?
• Jeśli osoba odwołująca się przegra, to czy koszt prawnika ZUS jaki będzie musiała zwrócić za 1. instancję będzie nie wyższy niż te 180 PLN?
• Co z 2. instancją?

ZUS powołuje się oczywiście na art. 32 ust. 1 pkt 2 Ustawy, który stanowi:

Przepis prawny:

Art. 32. 1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

[...]

2) chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat;

Ale argumentuje o czymś zupełnie innym – tym, że wniosek dotyczy dni wolnych od pracy. Niestety w swoim lakonicznym rozważaniu korzystnie dla ZUS, niekorzystnie dla uprawnionego świadczeniobiorcy, zupełnie przemilczał art. 35 ust. 2 tejże Ustawy, który stanowi:

Przepis prawny:

Art. 35. [...]

2. Do zasiłku opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 i 17.

Cofnijmy się zatem do art. 11 ust. 4, który bezpośrednio odnosi się do takiej sytuacji:

Przepis prawny:

Art. 11. [...]

4. Zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Kliknij, aby rozszerzyć...

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [..] 2023 r. (znak: [..]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [..] odmówił ubezpieczonemu [..] prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od dnia 3 grudnia 2022 r. do dnia 4 grudnia 2022 r. (akta orzecznicze ZUS). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że jeżeli pracownik wnioskuje o zasiłek opiekuńczy wyłącznie za dni, w których nie jest obowiązany wykonywać pracy, zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdyż nie zachodzi wymagana przesłanka zwolnienia z wykonywania pracy. W przypadku zaś ubezpieczonego wniosek o zasiłek opiekuńczy dotyczył soboty i niedzieli, a więc dni dla niego wolnych od pracy.

Ubezpieczony [..] zaskarżył opisaną decyzję wnosząc o jej uchylenie,
ewentualnie o jej zmianę albo unieważnienie i wydanie nowej decyzji o przyznaniu prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od dnia 3 grudnia 2022 r. do dnia 4 grudnia 2022 r. Nadto wniósł także o naliczenie i wypłatę ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia, w którym zasiłek powinien być terminowo wypłacony zgodnie ze złożonym przez niego u pracodawcy wnioskiem o jego wypłatę, a także zwrot poniesionych kosztów postępowania.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie ubezpieczony podkreślił, że w dniu [..] 2022 r. złożył u pracodawcy ([..] z siedzibą w [..]) wniosek o zasiłek opiekuńczy z powodu sprawowania opieki nad synem [..] od 3 do 4 grudnia 2022 r. We wniosku poinformował, że matka dziecka we wnioskowanym czasie nie była zdolna do opieki nad synem wobec przebywania na zwolnieniu lekarskim z powodu [..], a brak jest innych domowników mogących sprawować opiekę. Dalej wskazał, że w przypadku choroby dziecka przypadającej na weekend zwraca uwagę by lekarze wystawiali zwolnienie lekarskie za ten okres, ponieważ w specyfice pracy jako [..] zdarzają się awarie systemów [...], a w takich sytuacjach, pomimo braku rozkładowej pracy w weekendy, pracodawca może wezwać pracownika do pracy w dni planowo wolne od pracy, co zdarzało się w jego zespołach w okresie zatrudnienia u obecnego pracodawcy. Ubezpieczony podkreślił, że w przypadku braku zwolnienia za ten okres taka nieobecność, jako nieusprawiedliwiona, mogłaby być potraktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych. W dalszej części wskazał, że pod koniec stycznia 2023 r. zauważył, że na pasku płacowym za styczeń 2023 nadal nie rozliczono zasiłku opiekuńczego za przedmiotowy okres. Dział płac miał mu odpowiedzieć, że zwrócono się do ZUS pismem ogólnym z prośbą o interpretację przepisów/wyjaśnienie sprawy i przekazano mu skan odpowiedzi ZUS tj. pismo z dnia [..] 2023 r.; znak: [..]. Ubezpieczony skierował do ZUS w dniu [..] 2023 r. pismo ogólne z argumentacją i prośbą o wyjaśnienie sprawy. Jego zdaniem pismo to nie było wnioskiem o wydanie decyzji ZAS-58, a zatem ZUS Oddział w [..] nie powinien odpowiadać na to pismo samowolnie, bez takiego wniosku. Ubezpieczony argumentował, że takie postępowanie jest w jego opinii niezgodne z art. 63 ustawy z dnia 25 czerwca 199 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Ubezpieczony wskazał na przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a mianowicie art. 35 ust 2. oraz art. 11 ustawy twierdząc, że powyższe uregulowania zostały zupełnie pominięte przez ZUS, co doprowadziło do wydania błędnej i sprzecznej z prawem decyzji z dnia 7 lutego 2023 r. i odmówieniu mu prawa do zasiłku opiekuńczego.
W odpowiedzi z dnia [..] 2023 r. organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania z uwagi na brak podstaw prawnych do jego uwzględnienia.
W uzasadnieniu organ rentowy odwołał się do treści przepisów art. 11 ust. 4 i art. 35 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1732 z późn. zm.) wskazując, że ubezpieczonemu, który nie może wykonywać pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki, przysługuje prawo do zasiłku opiekuńczego, za każdy dzień niemożności wykonywania pracy, w tym także za dni wolne od pracy. Dalej wskazał, że jeżeli pracownik wnioskuje o zasiłek opiekuńczy wyłącznie za dni, w których nie jest obowiązany wykonywać pracę, zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdyż nie zachodzi wymagana przesłanka zwolnienia z wykonywania pracy. W przypadku wnioskodawcy wniosek o zasiłek opiekuńczy dotyczył tylko soboty i niedzieli, a zatem wyłącznie dni wolnych od pracy, bowiem wnioskodawcę obowiązuje czas pracy od poniedziałku do piątku.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
[..]
Wynagrodzenie za grudzień 2022 i styczeń 2023 r. zostało wypłacone ubezpieczonemu w pełnej wysokości.
[..]
Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił opierając się na dowodach z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, niekwestionowanych przez strony i niebudzących wątpliwości, które zostały sporządzone w przewidzianej formie, a ich autentyczność nie została skutecznie zakwestionowana przez strony w toku postępowania. Jednocześnie na podstawie art. 243² k.p.c. Sąd przyjął, że wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. Sąd dał wiarę również zeznaniom ubezpieczonego [..]. Jak wynika z przedstawionego przez pracodawcę pisma i jak wskazał odwołujący się, w [..] zdarzają się awarie systemów [..], które są naprawiane przez pracowników na bieżąco. Jednakże w zakresie awarii występujących w weekend, należy wskazać, że do ich napraw wzywani są pracownicy do tego wytypowani, tj. pełniący dyżury w dni wolne od pracy. W niniejszej sprawie ubezpieczony nie pełnił takiego dyżuru w dniach 3-4 grudnia 2022 r. stąd jako nieuzasadnioną należy ocenić jego obawę, o której mówił podczas przesłuchania, dotyczącą nagłego wezwania do pracy w przedmiotowym okresie czasu.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zasadniczo spór w niniejszym postępowaniu ogniskował się na tym, czy ubezpieczonemu należy się zasiłek opiekuńczy za okres od 3 do 4 grudnia 2022 r., czyli obejmujący sobotę i niedzielę, a więc dni w których nie świadczy on pracy. Odwołujący się stał bowiem na stanowisku, że skoro ustawodawca w art. 35 ust. 2 ustawy zasiłkowej przewidział unormowanie, zgodnie z którym do zasiłku opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy stanowiące, że zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy, to również i jemu należy się zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania osobistej opieki nad chorym dzieckiem w dni, które były dla niego dniami wolnymi od pracy. Co więcej wskazywał, że pomimo, iż świadczy pracę w systemie ośmiogodzinnym od poniedziałku do piątku, to niewykluczone jest wykonywanie przez niego pracy również w dni wolne, w razie wystąpienia awarii systemu [..].
W ocenie Sądu, argumentacja odwołującego się nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1732 z późn. zm., dalej ,,ustawa zasiłkowa”) świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wedle art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 35 ust. 2 do zasiłku opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy art. 11 ust. 4 oraz art. 12 i 17. Art. 11 ust 4 przedmiotowej ustawy stanowi zaś, że zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.
Prawo do zasiłku opiekuńczego uwarunkowane jest koniecznością osobistego sprawowania opieki powodującej zwolnienie od pracy. Ryzyko objęte ochroną w ramach zasiłku opiekuńczego obejmuje sytuacje sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. Konieczność osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem uwarunkowana jest z kolei chorobą dziecka lub sytuacjami pozbawienia dziecka dotychczasowej opieki instytucjonalnej i/lub opieki sprawowanej przez inne osoby. Konieczność osobistego sprawowania opieki oznacza sytuację, gdy nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogliby zapewnić tę opiekę (I. Jędrasik-Jankowska, Ubezpieczenia społeczne, t. 3, Ubezpieczenia chorobowe..., s. 33-34). Jeżeli w gospodarstwie domowym ubezpieczonego występującego o zasiłek jest osoba niezdolna do podjęcia opieki lub osoba niezobowiązana do podjęcia takiej opieki, to takiej osoby nie uznaje się za domownika mogącego zapewnić opiekę.
W niniejszej sprawie bez wątpienia zaszła konieczność sprawowania osobistej opieki nad chorym synem ubezpieczonego. Jak zostało również wykazane [..], z powodu przebywania przez jego partnerkę na zwolnieniu lekarskim, był jedyną osobą w gospodarstwie domowym, która mogła sprawować opiekę nad dzieckiem, zatem te przesłanki zostały przez ubezpieczonego spełnione. Jednakże, w ocenie Sądu [..] nie spełnił przesłanki "zwolnienia od wykonywania pracy".
Sąd w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że wykładnia językowa przepisu art. 32 ust 1 ustawy zasiłkowej w sposób jasny zakłada, że uprawnionym do zasiłku opiekuńczego jest jedynie ten ubezpieczony, który został zwolniony od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki. Wskazać bowiem należy, że każda norma prawna z zakresu ubezpieczeń społecznych musi być wykładana ściśle, co oznacza prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej (Wyrok SA w Katowicach z 7.04.2016 r., III AUa 988/15, LEX nr 2056659). W niniejszej sprawie, odwołujący się we wnioskowanym przez siebie okresie nie był zwolniony od wykonywania pracy, co więcej nie mógł być, ponieważ w ogóle nie świadczył w jego trakcie pracy i nie był do tego zobowiązany. Sama zaś specyfika zajmowanego przez niego stanowiska pracy, polegająca na konieczności dokonywania nagłych napraw systemów [..] w razie nieprzewidzianej awarii, w tym konkretnym czasie, co do którego wnioskował o zasiłek opiekuńczy, nie miała znaczenia. Jak zostało już wspomniano wyżej, w niniejszej sprawie Sąd ustalił, że u pracodawcy ubezpieczonego zdarzają się wprawdzie awarie systemów [..], które są naprawiane przez pracowników na bieżąco, jednakże w zakresie awarii występujących w weekend, do ich napraw wzywani są pracownicy pełniący dyżury w te właśnie dni. W niniejszej sprawie ubezpieczony nie pełnił takiego dyżuru w dniach 3-4 grudnia 2022 r. Co więcej, sam ubezpieczony zeznał, że w przeszłości raz zaistniała sytuacja, w której pracodawca ubezpieczonego skontaktował się z nim telefonicznie w sobotę lub w niedzielę pytając, czy ubezpieczony mógłby naprawić awarię systemu. Po wyrażeniu zgody przez ubezpieczonego, został on ujęty jako dyżurujący i zewidencjonowano czas jego pracy w dzień wolny. Powyższe zaś sprawia, że obawę ubezpieczonego [...] co do zostania wezwanym przez pracodawcę, w celu świadczenia pracy w przedmiotowym czasie, a w razie odmowy jej świadczenia, narażenia się ubezpieczonego na konsekwencje prawne z tego tytułu, należy uznać za nieuzasadnioną. Skoro więc ubezpieczony nie był zwolniony od wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, to nie należy mu się z tego powodu zasiłek opiekuńczy, ponieważ z wyżej wymienionych powodów nie spełnia on przesłanek do jego wypłaty.
Odnosząc się zaś do argumentacji odwołującego się, opartej na interpretacji przepisów art. 35 ust. 2 oraz art. 11 ust. 4 ustawy zasiłkowej, to w ocenie Sądu również nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Stosownie do powołanego już powyżej art. 11 ust. 4 u.ś.p.u.s. zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, również przypadającej na dni wolne od pracy. Na podstawie art. 35 ust. 2 ustawy zasiłkowej unormowanie to stosuje się odpowiednio również do zasiłku opiekuńczego. W literaturze i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza bądź stosowanie odnośnych przepisów bez żadnych zmian do innego zakresu odniesienia, bądź stosowanie ich z pewnymi zmianami, bądź też niestosowanie tych przepisów do innego zakresu odniesienia (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 56/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 43). W ocenie Sądu wykładnia językowa powołanych przepisów, gdzie mowa o "odpowiednim", czyli nie dosłownym stosowaniu do zasiłków opiekuńczych oznacza, że nie można stosować wprost przepisów o zasiłkach chorobowych do zasiłków opiekuńczych, z uwagi na zasadnicze różnice w ich charakterze. W przedmiotowej sytuacji stosowanie odpowiednie ww. przepisów będzie polegało na niezastosowaniu ich w ogóle. W ocenie Sądu gdyby przyjąć, że [..] należy się zasiłek opiekuńczy za dni, w które nie był zobowiązany do świadczenia pracy, to skorzystanie przez ubezpieczonego z opieki nad chorym dzieckiem prowadziłoby w istocie do gratyfikacji wnioskodawcy, gdyż oprócz wynagrodzenia za pracę za miesiąc styczeń (które zostało mu wypłacone w pełnej wysokości), otrzymałby również świadczenie z ubezpieczeń społecznych w postaci zasiłku opiekuńczego. Nie należy bowiem tracić z pola widzenia, że celem wypłaty zasiłku opiekuńczego jest pokrycie szkody spowodowanej niemożnością świadczenia pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. Wypłata zatem tego świadczenia za dni, w których taka niemożność nie występowała byłaby sprzeczna z celem ustawy, a odmienne zapatrywanie na wykładnię przedstawionych przepisów prowadziłoby do nadużyć i prób wyłudzeń nienależnych w istocie świadczeń.
Biorąc pod uwagę dokonane powyżej ustalenia i przeprowadzone rozważania, Sąd na mocy przepisu art. 47714 §1 k.p.c. oddalił w punkcie I sentencji wyroku odwołanie ubezpieczonego, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd orzekł, że koszty sądowe ponosi Skarb Państwa na podstawie art. 94 i art. 96 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. 2018 r. poz. 300 z późn. zm.).
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzeczono jak w sentencji wyroku.

Kliknij, aby rozszerzyć...