rażąca niewdzięczność

Witam. Moje pytanie dotyczy terminu "rażącej niewdzięcznośći". Czy w momencie odwołania darowizny i powołania się na "rażącą niewdzięczność" trzeba określić powód owej niewdzięczności, czy w jakikolwiek sposób ją uzasadnić? Czy sąd jedynie może opierać się na samym terminie i cofnąć darowiznę? Dziękuję z góry za pomoc.

" 1. Kodeks wprowadza formę pisemną dla oświadczenia o odwołaniu darowizny. Oświadczenie darowizny ma charakter prawokształtujący, a w konsekwencji na tle przyjętej konstrukcji nie znajduje uzasadnienia "powództwo o odwołanie darowizny" (zob. orz. SN z 8.5.1997 r., II CKN 146/97, OSN 1997, Nr 11, poz. 175). Powództwo skierowane przeciwko obdarowanemu o zwrot przedmiotu darowizny może być jednak uznane za spełniające wymagania art. 900 (tak też L. Stecki, w: System PrPryw, t. 7, s. 215).
2. Zgodnie z ogólnymi zasadami odnoszącymi się do formy czynności prawnych (art. 73 § 1) forma pisemna odwołania darowizny została przyjęta dla celów dowodowych (ad probationem). Dotyczy to również oświadczenia o odwołaniu darowizny, której przedmiotem była nieruchomość.
3. Pomimo niezachowania formy pisemnej darczyńca może zatem wykazać, że doszło do odwołania darowizny za pomocą innych środków dowodowych, jeżeli wystąpią okoliczności, o których mowa w art. 74 § 2 (np. w sytuacji, gdy fakt odwołania darowizny jest wzmiankowany w korespondencji darczyńcy).
4. Odwołanie darowizny jest oświadczeniem składanym drugiej osobie (art. 61), a zatem staje się skuteczne z chwilą, gdy obdarowany mógł zapoznać się z jego treścią.
5. Nie jest koniecznym elementem oświadczenia darczyńcy o odwołaniu darowizny określenie przyczyny odwołania (inaczej S. Rejman, w: Komentarz 1972, t. 2, s. 1750, którego zdaniem brak podania przyczyny pozbawia odwołanie darowizny skuteczności)."

"I. Rażąca niewdzięczność jako przesłanka odwołania darowizny
1. Nieodpłatne świadczenie darczyńcy, stanowiąc jednostronny akt szczodrobliwości, nakłada na obdarowanego etyczny obowiązek wdzięczności. Ten właśnie element zaważył ostatecznie o nadaniu darczyńcy prawa odwołania darowizny na podstawie art. 898 § 1.
2. Pojęcie rażącej niewdzięczności odnosi się do takiego zachowania obdarowanego, które było skierowane przeciwko darczyńcy świadomie i w nieprzyjaznym zamiarze. Wyłączone są zatem krzywdy wyrządzone darczyńcy w sposób niezamierzony przez czyny popełnione w uniesieniu bądź rozdrażnieniu, spowodowanym zachowaniem się lub działaniem darczyńcy, por. orz. SN z 2.3.1948 r., Kr. C. 42/48, PiP 1948, Nr 7, s. 136; orz. SN z 29.9.1969 r., III CZP 63/69, niepubl. Ustalenie niewdzięczności po stronie obdarowanego wymaga analizy motywów określonych zachowań wobec darczyńcy, m.in. ustalenia czy nie były one powodowane czy wręcz prowokowane przez darczyńcę (por. orz. SN z 30.9.1997 r., III CKN 170/97, niepubl.). Przejawem naruszenia etycznego obowiązku wdzięczności jest pozostawienie darczyńcy bez koniecznej pomocy (zob. orz. SA w Poznaniu z 15.2.1994 r., I ACr 684/93, Wokanda 1994, Nr 11, s. 51). Rażąca niewdzięczność może też znajdować wyraz w obmawianiu darczyńcy przez obdarowanego wobec osób trzecich o postępowanie, które godzi w jego dobre imię (zob. orz. SN z 12.5.1998 r., II CKN 729/97, niepubl.)."

3. Same zewnętrzne przejawy zachowania obdarowanego nie są wystarczającą podstawą do ustalenia przesłanki rażącej niewdzięczności. Istotne znaczenie ma więc ustalenie w każdym wypadku motywów i intencji postępowania obdarowanego. Fakt, że obdarowany dopuścił się czynu przestępnego nie jest per se równoznaczny z jego rażącą niewdzięcznością wobec darczyńcy, a jednocześnie zachowanie nie wypełniające znamion czynu przestępnego może być dowodem wielkiej niewdzięczności (np. orz. SA w Poznaniu z 15.2.1994 r., I ACr 684/93, Wok. 1994, Nr 11, s. 51; zob. też B. Burian, Odwołanie darowizny jako sankcja rażącej niewdzięczności, Acta Universitatis Wratislaviensis Nr 1690, Prawo CCXXXVIII, Wrocław 1994, s. 11 i nast.)."

"4. Zachowanie obdarowanego kwalifikowane jako rażąca niewdzięczność powinno w zasadzie bezpośrednio dotyczyć darczyńcy. Zbyt daleko szedłby pogląd, w myśl którego zachowanie obdarowanego budzące powszechną dezaprobatę społeczną stanowi automatycznie przesłankę odwołania darowizny, nawet jeżeli nie było wymierzone przeciwko darczyńcy. Natomiast należy uznać, że postępowanie obdarowanego sprzeczne z powszechnie respektowanymi normami moralnymi będzie z reguły bezpośrednio dotyczyć darczyńcy, osobiście go obrażać i wyrządzać mu krzywdę; por. orz. SN z 21.1.1948 r., C. I. 773/47, PiP 1948, Nr 5-6, s. 177. Por. też orz. SN z 22.3.2001 r., V CKN 1599/00, Prok. i Pr. 2002, Nr 5 wskazujące na istotne znaczenie motywów zachowania obdarowanego, który w ten sposób narusza świadomie podstawowe obowiązki ciążące na nim względem darczyńcy; podobnie orz. SN z 26.7.2000 r., I CKN 919/98, niepubl, wskazujące, że zachowanie obdarowanego "musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majatkowej". Za trafne należy uznać stanowisko wyrażone w orz. SN z 7.4.1998 r., II CKN 688/97, zgodnie z którym darowizna może zostać odwołana na podstawie art. 898 § 1 KC także wówczas, kiedy wysoce naganne zachowanie się obdarowanego skierowane jest wprawdzie bezpośrednio przeciwko osobie bliskiej darczyńcy, ale dotyka jednocześnie odczuć samego darczyńcy i to w taki sposób, że usprawiedliwia ocenę postawy obdarowanego jako rażąco niewdzięcznej."

"5. Rażąca niewdzięczność może być wiązana z zachowaniem samego obdarowanego, a nie osób go reprezentujących np. przedstawicieli ustawowych. Zachowanie obdarowanego małoletniego do lat 13 nie może być uznane za zawierające przejawy rażącej niewdzięczności. Powyżej tej granicy należy w każdym konkretnym wypadku badać, czy małoletni działał z pełnym rozeznaniem, por. tak trafnie K. Korzan, Kilka uwag na temat wykładni art. 363 k.z., NP 1962, Nr 7-8, s. 1037.
6. Niekiedy zaniechanie po stronie obdarowanego polegające na niepowstrzymaniu innych osób od działań skierowanych przeciwko darczyńcy lub tolerowanie takich zachowań może być traktowane jako przejaw rażącej niewdzięczności, por. orz. SN z 19.10.1949 r., Wa. C. 108/49, PiP 1950, Nr 8-9, s. 179.
7. Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności nie może nastąpić wobec spadkobierców obdarowanego (zob. też niżej uw. do art. 899). Skutki rażącej niewdzięczności, zawierając w sobie element kary, nie mogą obciążać osób, które na zachowanie obdarowanego z reguły nie miały wpływu."

"8. Każdy wypadek nagannego zachowania się obdarowanego, który może być traktowany jako rażąca niewdzięczność, daje podstawę do odwołania darowizny i każdy z osobna podlega rocznemu terminowi zawitemu z art. 899 § 2. Przebaczenie rażącej niewdzięczności obdarowanego nie wyklucza możliwości odwołania darowizny, jeżeli po przebaczeniu obdarowany nadal będzie przejawiać naganne zachowanie wobec darczyńcy. Por. orz. SN z 16.3.1948 r., C. III. 2318/47, PN 1949, Nr 3-4, s. 320; orz. SN z 21.12.1954 r., I CR 1623/54, PiP 1955, Nr 9, s. 480.
9. Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności może nastąpić zarówno w odniesieniu do darowizny już wykonanej, jak i jeszcze niewykonanej (tak też L. Stecki, w: System PrPryw, t. 7, 2001, s. 211; odmiennie M. Kępiński, Glosa do orz. SN z 7.1.1967 r., III CZP 32/66, NP 1970, Nr 2, s. 108).
10. Odwołanie darowizny motywowane wystąpieniem po stronie obdarowanego przejawów rażącej niewdzięczności może nastąpić również w odniesieniu do darowizny dokonanej w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej tj. umowy zawartej w trybie ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Do umów tych znajdują bowiem zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego o darowiźnie, w tym przepisy regulujące przesłanki jej odwołania, por. tak trafne rozstrzygnięcie SN z 12.4.1998 r., III CKN 68/98, OSN 1999, Nr 7-8, poz. 127. Co do umów zawieranych w trybie ustawy z 1990 r., zob. też orz. SN z 4.2.1997 r., III CKN 26/96, OSN 1997, Nr 6-7, poz. 80."

"11. Wątpliwa jest dopuszczalność odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności przez przedstawiciela darczyńcy, który nie dysponuje pełną zdolnością do czynności prawnych (za taką możliwością opowiada się L. Stecki, System PrPryw, t. 7, 2001, s. 214). Prawo to należy uznać zasadniczo za osobiste uprawnienie darczyńcy, którego realizacja przez inne podmioty może nastąpić jedynie w wąsko zakreślonych przez ustawodawcę granicach (por. uwagi do art. 899). Za poglądem, że czynności tej nie może wykonać za darczyńcę żadna inna osoba opowiada się też S. Dmowski, w: Komentarz 1997, II, s. 498. Kwestię tę wypada jednak uznać za sporną.
12. Umowa mająca na celu powrotne przeniesienie przedmiotu darowizny na obdarowanego w wyniku jej odwołania z powodu rażącj niewdzięczności obdarowanego nie może być ubezskuteczniona w drodze powództwa z art. 527 KC (por. trafne rozstrzygnięcie w orz. SN z 24.10.2002 r., II CK 396/02, OSN 2004, Nr 1, poz. 10). Wykonanie obowiązku przeniesienia przedmiotu darowizny na darczyńcę nie spełnia bowiem przesłanek czynności dokonanej w celu pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527). Inne stanowisko rozszerzające podstawy akcji pauliańskiej prowadziłoby w takim wypadku de facto do niemożliwości odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności, co stałoby w wyraźnej sprzeczności aksjologicznej z założeniami przyjętymi przez ustawodawcę na gruncie art. 898 KC. Oczywiście takie stanowisko zakłada konieczność ustalenia in casu, że istotnie doszło do skutecznego odwołania darowizny, a nie do zmowy pomiędzy darczyńcą a obdarowanym nakierowanej na pokrzywdzenie wierzycieli (por. też trafne uwagi w tej kwestii w glosie M. Pyziak-Szafnickiej do tego orz. SN, OSP 2003, Nr 11, poz. 141)."