Sprawa ma się tak:
Rozumiem, że niemiecki ojczym zostawił ważny testament, w którym słowami "Wszystkie moje dobra zostawiam córce." ustanowił córkę swoją jedyną spadkobierczynią. Według niemieckiego prawa cywilnego (w tym wypadku jest to BGB = kodeks cywilny) sformułowanie to wystarcza, aby skutecznie ustanowić kogoś swoim jedynym spadkobiercą. I jeżeli forma tego testamentu jest zachowana (forma pisemna, tzn. testament w całości napisany pismem ręcznym osobiście przez spadkodawcę, a nie tylko ręcznie podpisany pod np. drukowanym tekstem(!), to testament jest ważny. Zakładam więc, że mamy do czynienia z ważnym testementem, którym córka ustanowiona została jedynym spadkobiercą. Oznacza to, że może ona domagać się wydania przemiotów należących do spadkobiercy, od każdego, w czyim posiadaniu przedmioty te się znajdują. Wynika to z § 2018 BGB. W chwili otwarcia spadku, czyli w chwili śmierci ojczyma, stała się ona bowiem właścicielem tych przedmiotów. Dlatego moja odpowiedź: Matka zobowiązana jest do wydania tych przedmiotów. Ale to nie wszystko! Matce przysługuje roszczenie o tzw. zachowek, który po niemiecku i w niemieckim prawie nazywa się "Pflichtteil". Zachowek jest roszczeniem o zapłatę w formie pieniężnej (tylko i wyłącznie pieniężnej!) w wysokości połowy tej wartości udziału spadkowego, która wynikałaby z dziedziczenia ustawowego; tzn. gdyby żadnego testamentu nie było. Przykład: Zmarł ojciec, który pozostawił dwóch synów; żadnych innych spadkobierców nie ma. Ustawowo każdy z dwóch synów dziedziczy po 1/2, po połowie. Ale spadkobiercą ojciec ustanowił w testamencie tylko jednego z nich. Temu drugiemu, którego ojciec pominął w testamencie, należy się właśnie ten wspomniany wyżej zachowek w wysokości połowy wartości tego, co należałoby mu się, gdyby testamentu nie było; czyli połowę z połowy, a to jest 1/4. Czyli ten drugi, wydziedziczony syn, może żądać od swojego brata połowę swoje ustawowej połowy, czyli zapłatę w pieniądzu 1/4 wartości całego spadku. Zachowek (w niemieckim prawie "Pflichteil"), uregulowany jest w § 2303 ust. 1 i 2 BGB (niemiecki kodeks cywilny). Ten "Pflichteil/Zachowek" jest niemal identycznie uregulowany jak zachowek w polskim kodeksie cywilnym (tam art. 991 kc).
A teraz wracam do sprawy Twojej mamy: Jako wdowie po zmarłym ojczymie przesługuje jej "Pflichtteil"/zachowek, czyli roszczenie o zapłatę przeciwko testamentowej spadkobierczyni, czyli przeciwko córce zmarłego. Ile wynosi konkretnie to roszczenie Twojej matki? Otóż niemiecki BGB reguluje to w ten sposób, że ustawowy udział spadkowy pozostałego przy życiu małżonka podwyższany jest o 1/4. Wynika to z § 1371 ust. 1 BGB.
Jeśli więc jedynymi spadkobiercami ustawowymi po ojczymie byłyby Twoja mama i córka zmarłego, to ustawowy udział spadkowy Twoje matki wynosiłby 1/2, ale zgodnie z § 1371 BGB podwyższony byłby o 1/4, a zatem wynosiłby ustawowo 3/4. Nie chcę tu tłumaczyć, dlaczego podwyższa się ten udział ustawowy o tę 1/4, ale tylko krótko wspomnę tu, że w ten sposób wyrównuje się tzw, "Zugewinn", czyli prawo małżonka do podziału przyrostu majątku drugiego małżonka (w Niemczech, inaczej niż w Polsce, nie ma ustawowej wspólności majątkowej małżonków; odrębność majątkowa jest ustawową zasadą).
Wracam teraz znowu do Twoje mamy: Ma ona roszczenie o zapłatę przeciwko córce ojczyma w wysokości połowy wartości jej ustawowego udziału spadkowego, a ten udział spadkowy Twoje mamy wynosi 3/4 (1/2 plus 1/4). A połowa z 3/4 to przecież jest 3/8! Podziel na wszelki wypadek 3/4 przez dwa, bo ułamków uczyłem się już bardzo, bardzo dawno temu.
I co teraz z tym fantem, czyli z tymi 3/8 zrobić? Ano trzeba znać wartość całego spadku, tj. konkretną wartość wszystkich przedmiotów pozostawionych przez spadkobiercę oraz ilość pieniądzy, które zostawił w gotówce lub na kontach bankowych. Jeśli np. pozostawił w spadku wartość 100 tys. Euro, to z tej kwoty córka ojczyma musi zapłacić Twojej matce 3/8, a to stanowi kwotę 37.500,- Euro. (100 tys. dzielone przez 8, razy 3, zgadza się? 37.500,- Euro). Te 100 tys. to tylko przykład sposobu liczenia; Twoja mama przy Twojej pomocy powinna ustalić wartość tego, co jej zmarły mąż pozostawił w spadku.
Jeżeli dojdziecie do konkretnej kwoty wartości spadku i wyliczycie te 3/8, napiszecie córce ojczyma ładny list (polecony), w którym napiszecie tak: "Liebe Helga, jestem gotowa wydać Ci ten samochód i te inne rzeczy, ale pod warunkiem, że zapłacisz mi mój "Pflichteil"(zachowek) 3/8 wartości spadku, tzn. kwotę (???). I jeśli ty, Helga, pozwiesz mnie do sądu o wydanie tego samochodu i tych innych rzeczy, to od razu wniosę powództwo wzajemne o zapłatę tej kwoty. Lepiej uniknijmy kosztów sądowych i adwokackich i same się rozliczmy. Z góry ci tu piszę, że z mojego Pflichteil-u (zachowku) nie ma zamiaru rezygnować. Deine liebe Stiefmutter" Tak ma wyglądać odpowiedź do córki ojczyma.
Na zakończenie podkreślam, że te 3/8 zachowku wyliczyłem zakładając, że innych spadkobierców ustawowych nie ma, tzn., że nie ma innych córek lub synów ojczyma. Jeśli są, to te ułamki będą inne. Ale mam nadzieję, że samą zasadę liczenia zachowku zrozumiałeś. Erkorda