Zasady procesowe (kpk)
[cytat:23hllsyf]8. Zasada jawności
Z zasadą tą wiąże się pytanie: Czy w ramach zasady jawności mówić o tzw. Jawności wewnętrznej (w stosunku do stron, które w danym postępowaniu występują) i o jawności zewnętrznej (w stosunku do społeczeństwa), czy też w ogóle nie mówić o takiej jawności i mówić o jawności wobec społeczeństwa, a jawność stron uznać jako wynikającą z zasady kontradyktoryjności (zasady publiczności) ?. Zasada jawności wobec społeczeństwa nie odnosi się do całego postępowania (czynności w śledztwie i dochodzeniu nie są jawne; podobnie jak posiedzenia w sądzie) – dotyczy ona właściwie rozpraw sądowych.
W śledztwie i dochodzeniu uczestniczą strony, a więc zachowana jest tu jawność wewnętrzna.
Jawność rozpraw sądowych – różnica poglądów.
Jawność rozpraw sądowych jest istotna z jednego powodu – społeczeństwo ma możliwość pewnego rodzaju społecznej kontroli nad sądami. W wymiarze praktycznym nie ma wielkiego zainteresowania udziałem w rozprawie.
Problem udziału radia, tv, prasy w rozprawach sądowych rozwiązuje art. 357. Decyzję o dopuszczeniu przedstawicieli mediów do udziału w rozprawie pozostawia on sądowi, który rozpatruje daną sprawę karną (dotyczy to oczywiście tylko rozpraw jawnych). Sąd udzieli zezwolenia rejestrowania przebiegu rozprawy jeżeli przemawia za tym uzasadniony interes społeczny, a rejestrowanie nie będzie utrudniać przebiegu rozprawy. Tylko za zgodą sądu można podawać dane oskarżonego i pokazać jego wizerunek. Jeśli chodzi o świadków, poza zgodą sądu na podanie ich danych osobowych i wizerunków, zgodę musi wyrazić sam świadek. Podejmując tę decyzję sąd musi brać od uwagę interes uczestnika postępowania (np. osoby pokrzywdzonej). Te ograniczenia nie dotyczą dziennikarzy prasowych, którzy rejestrują przebieg rozprawy poprzez sporządzanie notatek.
Zasada jawności doznaje pewnych ograniczeń: rozprawa toczy się za drzwiami zamkniętymi bez udziału publiczności - art. 359, art. 360.
Art. 359 – przewidziano dwie sytuacje, w których następuje obligatoryjne wyłączenie jawności:
1)sąd na rozprawie rozpatruje wniosek prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy (jest to zarazem wniosek dotyczący zastosowania środka zabezpieczającego);
2)sprawy o pomówienie lub znieważenie, chyba że pokrzywdzony złoży wniosek, by rozprawa była jawna.
W art. 360 przewidziano przypadki wyłączenia jawności rozprawy w całości lub w części, jeśli jawność mogłaby:
1)wywołać zakłócenia rodzaju publicznego,
2)obrażać dobre obyczaje,
3)ujawniać okoliczności ważnych ze względu na interes państwa; jeśli chodzi o tajemnicę państwową to jawność tego fragmentu rozprawy musi być wyłączona;
4)naruszałaby ważny interes społeczny;
Art. 360§2 przewiduje obligatoryjne wyłączenie jawności (w całości lub w części) na wniosek osoby, która złożyła wniosek o ściganie. §3 przewiduje wyłączenie jawności jeśli choć jeden oskarżony jest nieletni.
W razie wyłączenia jawności rozprawy strony mogą wskazać po dwie osoby, które pozostawałyby na sali – tzw. Mężowie zaufania. Przewodniczący składu może pozwolić na pozostawanie na sali indywidualnie określonym osobom. Osoby, które uczestniczyły w takiej rozprawie mają obowiązek zachowania tajemnicy o tym co działo się na rozprawie.
Jest jeden moment w każdej rozprawie, który zawsze jest jawny – jest to moment ogłoszenia wyroku przez sąd. Chodzi tu o ogłoszenie samego rozstrzygnięcia (sentencji wyroku). Można natomiast wyłączyć jawność przedstawianego ustnie uzasadnienia wyroku.
Zawsze tajna jest faza, w której poza składem orzekającym i, za zgodą przewodniczącego protokolanta, nikt inny uczestniczyć nie może, jest faza narady i głosowania składu orzekającego.
W przypadkach głośnych rozpraw wprowadza się karty (bilety) wstępu na rozprawę. Wówczas na salę wpuszczane są jedynie osoby mające takie karty. Generalnie trzeba przyjąć, że wprowadzenie kart wstępu nie jest ograniczeniem zasady jawności, chodzi jednak o to, by rozprowadzanie kart wstępu następowało w określony sposób. [/cytat:23hllsyf]
