Rozporządzanie mieniem - wszelkie czynności zmierzające do zmiany we władaniu mieniem (np. wszelkie umowy przenoszące własność).
Oszustwo polega na doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez jeden z trzech sposobów określonych w art. 286 k.k.:
wprowadzenie w błąd,
wyzyskanie błędu innej osoby,
wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania przez inną osobę.
Wprowadzenie w błąd
Błędem w rozumieniu przestępstwa oszustwa będzie fałszywe wyobrażenie, urojenie lub nieświadomość w stosunku do faktów, zjawisk, wartości rzeczy, jakości, liczby, osób oraz co do istniejących przepisów prawnych.
Wprowadzenie w błąd osoby przez sprawcę przy oszustwie będzie polegało na wytworzeniu w świadomości tej osoby fałszywego obrazu pewnego stanu rzeczywistego (np. przez twierdzenie, że sprzedawany bezwartościowy metalowy pierścionek jest złoty).
Wyzyskanie błędu innej osoby
Z kolei wyzyskanie błędu osoby rozporządzającej mieniem polega na wykorzystaniu przez sprawcę już istniejących, niezgodnych z rzeczywistością, opinii lub wyobrażeń osoby rozporządzającej mieniem, (wyrok SN z dnia 27 października 1986 r. OSNPG 1987 Nr 7, poz. 80). W odniesieniu do tej postaci oszustwa nieświadomość pokrzywdzonego co do istnienia pewnych faktów nie pozbawia czynu sprawcy cech karalnego oszustwa, jeżeli wykorzystał nieświadomość pokrzywdzonego i doprowadził do niekorzystnego rozporządzania mieniem.
Wyzyskanie niezdolności osoby do należytego pojmowania przedsiębranego działania polega z kolei na tym, że sprawca wyzyskuje stany stałe (np. choroba psychiczna) lub przemijające (np. stan upojenia alkoholowego, po zażyciu narkotyków), zakłócenia świadomości ofiary albo niedojrzałość psychiczną tejże (gdy pokrzywdzony jest dzieckiem). W tym przypadku istotne jest, aby sprawca wykorzystał właśnie ten moment nieświadomości i w czasie trwania tego stanu doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.
Jeżeli „pokrzywdzony" świadomie niekorzystnie rozporządza mieniem, wówczas nie ma przestępstwa oszustwa.
Jeżeli jakaś osoba nakłania kontrahenta do zawarcia transakcji ryzykownej, a kontrahent uświadomił sobie istnienie ryzyka, takie zachowanie nie może być traktowane jako oszustwo.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 z póżn. zm.)