Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia to bezspornie jedno z najtrudniejszych, by nie rzec najtrudniejsze pismo jakie adwokat lub radca prawny może wnieść do sądu ( art. 424.6 1 k.p.c. – nie do Sądu Najwyższego ). Pamiętać bowiem należy, że skarga ta może być wniesiona wyłącznie przez adwokata lub radcę prawnego, co wynika z art. 87.1 § 1 k.p.c. ( art. 871 § 2 i 3 k.p.c. oraz art. 424.2 k.p.c zawierają niewielkie, marginalne wyłączenia w tym zakresie ). Termin do wniesienia skargi wynosi 2 lata od dnia uprawomocnienia się skarżonego orzeczenia ( art. 424.6 § 1 k.p.c ) i nie podlega przywróceniu ( o tym m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r. sygn. I CNP 28/07 ). Skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem możemy zaskarżyć prawomocne orzeczenie wydane przez sąd drugiej instancji ( art. 424.1 § 1 k.p.c. ) zaś zupełnie wyjątkowo prawomocne orzeczenie wydane przez sąd pierwszej lub drugiej instancji – jeżeli nie skorzystaliśmy z przysługujących nam środków prawnych ( od zażalenia/apelacji, poprzez skargę kasacyjną – jeżeli jest dopuszczalna, po skargę o wznowienie postępowania ) a niezgodność orzeczenia z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela ( art. 4241 § 2 k.p.c. ).
Skarga o stwierdzenie niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia może być zatem wniesiona, jeżeli orzeczenie to spełnia przesłanki, o których stanowi art. 424.1 k.p.c., czyli:
1.jest niezgodne z prawem,
2.w stosunku do orzeczenia, co do którego strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych zachodzi wyjątkowy wypadek,
3.poprzez wydanie orzeczenia wyrządzono stronie szkodę,
4.nie jest możliwa zmiana lub uchylenie kwestionowanego orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
Z aktualnego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że orzeczenie jest niezgodne z prawem jeżeli jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami ( chodzi jednakże o przepisy prawa powszechnego, Konstytucji, ustaw, itp., a nie prawo wewnętrzne, np. statuty ), z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane zostało w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, przy czym błędy sądu orzekającego winny być oczywiste, nie budzące wątpliwości i zauważalne „na pierwszy rzut oka” ( o czym m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 r. sygn. IV CNP 25/05, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia.2006 r. sygn. I BP 13/06, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 07 lipca 2006 r. sygn. I CNP 33/06, postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. V CNP 79/05, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. I CNP 71/06 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 07 lutego 2007 r. sygn. III CNP 53/06 ). Zwrócić jednakże należy uwagę, że w ramach niezawisłości sędziowskiej dopuszczalna jest nawet różna interpretacja przepisów uczyniona w oparciu o przekonujące argumenty, a zmiana kierunku orzecznictwa, również wtedy gdy jest spowodowana lub potwierdzona uchwałą Sądu Najwyżśzego podjętą w składzie powiększonym - art. 390 § 2 k.p.c.- nie stanowi o niezgodności z prawem określonego orzeczenia ( o czym Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. III CNP 37/07 ) Również nieważność postępowania ( art. 379 k.p.c ) nie musi oznaczać niezgodności z prawem wydanego w sprawie orzeczenia ( o czym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2006 r. sygn. II BP 1/05 ). Także wybór jednej z możliwych interpretacji prawa, nawet gdyby okazała się błędna, nie oznacza, że orzeczenie jest niezgodne z prawem ( tak Sąd Najwyższy w wyroku SN z dnia 07 lipca 2007 r. sygn. I CNP 33/06 ). Wszystko zależy zatem od argumentacji zawartej we wniesionej skardze.
Wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 424.1 § 2 k.p.c. to zdarzenie o obiektywnym charakterze, mające wpływ na postępowanie strony, od niej samej jednakże niezależne, w wyniku którego nie mogła ona skorzystać z przysługujących jej środków prawnych. Zdarzeniem tego rodzaju jest np. klęska żywiołowa, ciężka ( udokumentowana ) choroba, błędna informacja lub pouczenie udzielone przez sąd lub pracownika sądu ( o czym m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 02 lutego.2006 r. sygn. I CNP 4/06 ). Zdarzeniami tego rodzaju natomiast nie są: zmiana kierunku orzecznictwa sądów powszechnych, również wtedy gdy jest spowodowana lub potwierdzona uchwałą Sądu Najwyższego podjętą w składzie powiększonym ( o czym Sąd Najwyższy w powołanym już wcześniej postanowieniu z dnia 22 czerwca.2007 r. sygn. III CNP 37/07 ). Wyjątkowym wypadkiem nie jest też nieskorzystanie przez stronę z prawa do wniesienia zwyczajnego i nadzwyczajnego środka zaskarżenia wskutek własnego błędu, niedbalstwa, lekkomyślności, obawy przed skutkami i ewentualnymi kosztami związanymi z nieskutecznym wniesieniem środka prawnego i innych zawinionych przez nią samą okoliczności ( o czym Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05 lutego 2007 r. sygn. I BU 12/06, czy również postanowieniu z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. V CNP 187/07 ), niestaranność postępowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika ( patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. III CNP 37/07, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 02 marca 2006 r. sygn. I BU 2/05, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 1999 r. sygn. III CKN 76/99, czy choćby postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. II CNP 35/07 ).
Natomiast w przedmiocie podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela wszystkich zainteresowanych odesłać należy do Konstytucji RP oraz innych tyle ważnych, co ogólnych aktów prawnych. Podstawowe zasady porządku prawnego to tzw. klauzula generalna, która nie ma wiążącej definicji, nie ma też znanego zamkniętego katalogu owych zasad. W każdym razie w skardze należy zawrzeć wyodrębnioną jurydyczną argumentację, jakie podstawowe zasady lub wolności konstytucyjne narusza orzeczenie i na czym to naruszenie polega ( tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. II CNP 2/06 ).
Słów jeszcze kilka o szkodzie. To dość oczywiste, że szkoda to damnum emergens i lucrum cessans. Jakkolwiek nie ma obowiązku dowodzenia wielkości poniesionej szkody, to co do zasady winna to być szkoda majątkowa ( tak m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09 czerwca 2006 r. sygn. IV CNP 48/06 ), czyli nie tzw. krzywda ( której konsekwencją może być zadośćuczynienie ) - choć pogląd jest dyskusyjny. Szkoda musi też zaistnieć, a nie być dopiero prognozowaną ( tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. I BP 52/07 ), należy też wykazać jej rozmiar i rodzaj ( tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2008 r. sygn. II BP 1/08 ). Jeżeli warunku uprawdopodobnienia szkody nie dopełnimy skarga ulegnie odrzuceniu ( art. 424.8 § 1 k.p.c. jak też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 03 kwietnia 2008 r. sygn. II BP 58/07 ).
Na koniec o konieczności wykazania, że orzeczenia nie da się wzruszyć ( zmienić, uchylić ) w drodze przysługujących stronie środków prawnych: zażalenia/apelacji, skargi kasacyjnej, skargi o wznowienie postępowania. Skarżący ma taki obowiązek ( art. 424.5 § 1 pkt 5 k.p.c. ), ale argumentacja nie może polegać wyłącznie na oświadczeniu, że taki stan rzeczy istnieje, ale musi mieć postać argumentacji prawnej ( stanowisko takie prezentuje Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 2008 r. sygn. I CNP 50/08 ).
Podstawą skargi nie mogą być natomiast zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów ( art. 4244 k.p.c. in fine ). Sąd Najwyższy jest zatem związany ustaleniami faktycznymi, jakie wynikają z prawomocnego orzeczenia ( co do zasady – wyroku w procesie, a postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym ).
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie zmierza do podważenia ( uchylenia lub zmiany ) zaskarżonego nią orzeczenia. Wywiedzenie, a nawet uwzględnienie tej skargi przez Sąd Najwyższy nie uchyla zaskarżonego orzeczenia, stanowi natomiast podstawę do ubiegania się przez zainteresowaną osobę o odszkodowanie od Skarbu Państwa ( taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2008 r. sygn. IV CNP 212/07 ). Skarga nie jest zwyczajnym środkiem zaskarżenia ani też środkiem służącym do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od każdego wadliwego orzeczenia, albo też orzeczenia, które strona uważa za wadliwe ( vide: wyrok SN z dnia 09.03.2006 r. sygn. II BP 6/05), umożliwia natomiast uzyskanie prejudykatu umożliwiającego dochodzenie w oddzielnym postępowaniu odszkodowania od Skarbu Państwa ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 02 kwietnia 2009 r. sygn. IV CNP 96/08 ).
Jeszcze nieco statystyki ...
W latach 2005 – 2008 do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego wpłynęło 2231 skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, z czego uwzględniono 7 ( tj. 0,31 % wniesionych ), natomiast do Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w tym samym czasie wpłynęło 466 skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, z czego uwzględniono 8 ( tj. 1,72 % wniesionych ) co obrazuje nie tylko skalę trudności związanych z wniesieniem tego środka prawnego, ale też prawdopodobnie niezrozumienie jego istoty. Skargę wprowadzono do porządku prawnego ustawa z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, przy czym można nią ( było ) zaskarżyć orzeczenia, które stały się prawomocne od dnia 01 września 2004 r. ( pogląd oparty m.in. o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2005 r. sygn. III BZP 1/05 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2005 r. sygn. II CNP 19/05 i z dnia 01 lutego 2006 r. sygn. I CNP 10/06 ).
O warunkach formalnych skargi "następną razą", o ile będzie zapotrzebowanie.
Zawarte informacje są sprawdzone, odzwierciedlają jednakże poglądy autora.
, ale nie tylko to jest istotą tej skargi - nazwa jest nieco myląca. Jutro więcej na ten temat i trochę pouczającej statystyki.
k: Attorney