Kodeks karny wykonawczy stanowi zatem, iż status więźnia niebezpiecznego „N" może zostać przyznany tymczasowo aresztowanemu lub skazanemu, którego właściwości, warunki osobiste, motywacje, sposób zachowania przy popełnieniu przestępstwa, sposób zachowania w trakcie pobytu w izolacji penitencjarnej lub stopień demoralizacji stwarzają poważne zagrożenie społeczne lub poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa jednostki penitencjarnej.
Zarówno o nadaniu jak i zmianie omawianego statusu, decyduje każdorazowo Komisja Penitencjarna działająca na terenie jednostki penitencjarnej. Ze względu na znaczne ograniczenia w korzystaniu z praw przysługujących osobom pozbawionym wolności związane ze wspomnianym statusem, obowiązujące przepisy prawa karnego wykonawczego nakazują, aby weryfikacja zasadności dalszego stosowania owego szczególnego statusu, następowała nie rzadziej niż raz na 3 miesiące. Od decyzji Komisji Penitencjarnej nadającej lub utrzymującej wspomniany status, osadzony może złożyć w terminie 7 dni odwołanie do sądu okręgowego.
Kodeks karny wykonawczy stanowi, iż do omawianej kategorii osadzonych winien być zakwalifikowany sprawca, który:
popełnił przestępstwo, w szczególności:
a) zamachu na:
- niepodległość lub integralność Rzeczypospolitej Polskiej,
- konstytucyjny ustrój państwa lub konstytucyjne organy Rzeczypospolitej Polskiej,
- życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
- jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
b) ze szczególnym okrucieństwem,
c) wzięcia lub przetrzymania zakładnika albo w związku z wzięciem zakładnika,
d) uprowadzenia statku wodnego lub powietrznego,
e) z użyciem broni palnej, materiałów wybuchowych albo łatwo palnych,
podczas uprzedniego lub obecnego pozbawienia wolności stwarzał zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego w ten sposób, że:
a) był organizatorem lub aktywnym uczestnikiem zbiorowego wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym,
b) dopuścił się czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego lub inną osobę zatrudnioną w zakładzie karnym lub areszcie śledczym,
c) był sprawcą zgwałcenia albo znęcał się nad skazanym, ukaranym lub tymczasowo aresztowanym,
d) uwolnił się lub usiłował uwolnić się z zakładu karnego typu zamkniętego lub aresztu śledczego albo podczas konwojowania poza terenem takiego zakładu lub aresztu.
Ze względu na wymienione wyżej warunki, mogące stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa innych osób pozbawionych wolności oraz dla samej jednostki penitencjarnej, osadzonych niebezpiecznych umieszcza się w celach jedno-, dwu-, lub trzyosobowych znajdujących się w wyodrębnionych oddziałach mieszkalnych. Oddziały te oraz cele posiadają zaawansowane zabezpieczenia techniczno-ochronne oraz pełny monitoring. Obowiązujące przepisy dopuszczają również umieszczenie takich osób w specjalnie przystosowanych celach mieszkalnych znajdujących się w zwykłych oddziałach mieszkalnych. Cele mieszkalne osadzonych niebezpiecznych podlegają stałemu monitoringowi. Na mocy nowelizacji Kodeksu karnego wykonawczego z dnia 18 czerwca 2009 r. możliwość jego zastosowania została rozszerzona poprzez dopuszczenie jego stosowania również w kącikach sanitarnych takich cel. Należy podkreślić, iż monitoring części sanitarnej cel dla osadzonych niebezpiecznych, może być prowadzony pod warunkiem zastosowania urządzeń zapewniających transmisję obrazu z jednoczesnym maskowaniem stref prywatności osadzonego.